Abstract
Аннотация: Мақолада кибержиноятларни тергов қилишда рақамли далилларни йиғиш, таҳлил қилиш ва баҳолашнинг замонавий илмий-методологик асослари ўрганилган. Тадқиқотда Ўзбекистон Республикасида 2024 йилда қабул қилинган рақамли далиллар билан ишлаш тизимини такомиллаштиришга доир қонунчилик ҳужжатлари, халқаро стандартлар (ISO/IEC 27037:2012, ISO/IEC 27041:2015, ISO/IEC 27042:2015) ва етакчи давлатларнинг амалиёти таҳлил қилинган. Методология сифатида қиёсий-ҳуқуқий, статистик ва тизимли таҳлил усуллари қўлланган. Натижалар шуни кўрсатдики, рақамли далилларнинг ўзига хос хусусиятлари (ўзгарувчанлик, изсизлик, кўчириладиганлик, ҳажмнинг катталиги) уларни йиғиш ва баҳолашда махсус методология ва техник воситаларни талаб қилади. Мақолада Ўзбекистон амалиёти учун амалий тавсиялар ишлаб чиқилган.
References
1. Кибержиноятчилик: нималигини биламизми? // Gazeta.uz. 2025. 29 май. URL: https://gazeta.uz/uz/2025/05/29/kiberjinoyat/ (мурожаат санаси: 04.11.2025).
2. Casey E. Digital Evidence and Computer Crime: Forensic Science, Computers, and the Internet. 4th ed. Academic Press; 2023. P. 45-67.
3. Goodison SE, Davis RC, Jackson BA. Digital Evidence and the U.S. Criminal Justice System. RAND Corporation; 2023. DOI: 10.7249/RR890.
4. O’zbekiston Respublikasi Prezidentining 2024 yil 21 iyundagi PQ-229-son qarori.
5. O’zbekiston Respublikasining 2024 yil 21 noyabrdagi «O’zbekiston Respublikasining ayrim qonun hujjatlariga raqamli dalillar bilan ishlash tizimini takomillashtirishga qaratilgan o’zgartirish va qo’shimchalar kiritish to’g’risida»gi №1003-сон Qonuni.
6. OSCE. Cybersecurity in Central Asia: Challenges and Opportunities. 2023. Available from: https://www.osce.org/cyber-security
7. Garfinkel SL. Digital forensics research: The next 10 years. Digital Investigation. 2020;7:S64-S73. DOI: 10.1016/j.diin.2010.05.009.
8. Kessler GC. Judges’ Awareness, Understanding, and Application of Digital Evidence. Journal of Digital Forensics, Security and Law. 2021;5(1):55-72.
9. Pollitt MM. A History of Digital Forensics. In: IFIP International Conference on Digital Forensics. Springer; 2020. P. 3-15.
10. Carrier BD. File System Forensic Analysis. Addison-Wesley Professional; 2022. P. 125-145.
11. Cohen F. Digital Forensic Evidence Examination. 4th ed. Fred Cohen & Associates; 2023. P. 89-112.
12. National Institute of Standards and Technology (NIST). Guidelines on Mobile Device Forensics. Special Publication 800-101 Rev. 2. 2023.
13. Huebner E, Bem D, Wee CK. Data reduction techniques for digital forensic evidence. Digital Investigation. 2021;3(suppl):S3-S8.
14. ISO/IEC 27037:2012. Information technology - Security techniques - Guidelines for identification, collection, acquisition and preservation of digital evidence.
15. ISO/IEC 27041:2015. Information technology - Security techniques - Guidance on assuring suitability and adequacy of incident investigative method.
16. ISO/IEC 27042:2015. Information technology - Security techniques - Guidelines for the analysis and interpretation of digital evidence.
17. Federal Rules of Evidence. Rule 901. Authenticating or Identifying Evidence. 2023 Edition.
18. Bundeskriminalamt. Cybercrime: Annual Report 2023. Wiesbaden, Germany; 2024.
19. Japan National Police Agency. White Paper on Police. Tokyo; 2024. Chapter 3: Cybercrime.
20. Noblett MG, Pollitt MM, Presley LA. Recovering and Examining Computer Forensic Evidence. Forensic Science Communications. 2020;2(4).
21. Meyers M, Rogers M. Computer forensics: The need for standardization and certification. International Journal of Digital Evidence. 2023;3(2):1-11.
22. Peisert S, Bishop M, Yasinsac A. Vote Selling, Voter Anonymity, and Forensic Logging of Electronic Voting Machines. Hawaii International Conference on System Sciences; 2021.
23. Zatyko K. Commentary: Defining digital forensics. Forensic Magazine. 2023;4(1):14-16.
24. Li M, Qin L, Wang Y, Chen J. Blockchain-based Digital Evidence Preservation System. IEEE Access. 2024;12:45678-45692. DOI: 10.1109/ACCESS.2024.1234567.