International scientific electronic journal ISSN (p): 2181-3108 ISSN (e): 2181-3116 The journal is directed to the publication of scientific, methodical, methodical and artistic articles and theses related to the fields of science
SUD-TIBBIYOTI AMALIYOTIDA OSHQOZON OSTI BEZIGA TRAVMATIK QON QUYILISHLARNING HAYOTIYLIGINI BAHOLASH
Annotatsiya. Ushbu tadqiqotda turli xil travmatik shikastlanishlar natijasida vafot etgan 60 nafar shaxsning sud-tibbiy tekshiruvi davomida olingan oshqozon osti bezi to‘qimasi namunalari o‘rganildi. Ajratib olingan geminning sifat va miqdoriy tahlili yupqa qatlamli xromatografiya usulida amalga oshirildi. Natijalar tadqiq etilgan guruhlar o‘rtasida gemin miqdori bo‘yicha ishonchli farq mavjudligini ko‘rsatdi: hayotlik qon quyilishlarda uning o‘rtacha miqdori 12,7±0,9 mkg/g, o‘limdan keyingi shikastlanishlarda esa 4,3±0,6 mkg/g ni tashkil etdi (p<0,01). Hayotlik qon quyilishlar xromatogrammalarida geminning 4,8 daqiqalik ushlanish vaqtiga ega yaqqol ifodalangan cho‘qqisi qayd etilgan bo‘lsa, nazorat namunalarida signal intensivligi sezilarli darajada past bo‘ldi. Olingan natijalar geminning hosil bo‘lishi tirik to‘qimalarda kechadigan faol oksidlanish-qaytarilish jarayonlari bilan bog‘liqligini hamda uning miqdori qon quyilishlarning hayotlik xususiyatini baholashda ishonchli biokimyoviy mezon bo‘lishi mumkinligini tasdiqladi.
Kalit so‘zlar: sud-tibbiy ekspertiza, oshqozon osti bezi, travmatik qon quyilishi, gemin, shikastlanishlarning hayotlik xususiyati, yupqa qatlamli xromatografiya
MATNSHUNOSLIKDA INNOVATSION METODLARNING RIVOJLANISH TENDENSIYALARI HAMDA ZAMONAVIY MATN TAHLILIDAGI O‘RNI
Annotatsiya: Ushbu maqolada matnshunoslikda innovatsion metodlarning rivojlanish tendensiyalari hamda ularning zamonaviy matn tahlilidagi o‘rni ilmiy jihatdan yoritilgan. Tadqiqotda matnni tahlil qilishning zamonaviy metodlari, xususan, korpus lingvistikasi, lingvostatistik tahlil, diskurs tahlili, pragmatik tahlil, semantik tahlil, intertekstual tahlil va raqamli matn resurslaridan foydalanishning nazariy hamda metodologik asoslari tahlil qilingan. Shuningdek, innovatsion metodlarning matnning mazmuni, tuzilishi, uslubiy xususiyatlari va kommunikativ vazifalarini aniqlashdagi ahamiyati ochib berilgan hamda ularning matnshunoslik tadqiqotlaridagi o‘rni ilmiy manbalar asosida asoslab berilgan.
Kalit so‘zlar: matnshunoslik, innovatsion metodlar, korpus lingvistikasi, matn tahlili, lingvostatistik tahlil, diskurs tahlili, pragmatik tahlil, semantik tahlil, intertekstuallik.
EFFICACY OF CURCUMIN AND ZINC COMBINATION (CURCUZINC) IN THE CORRECTION OF RADIATION-INDUCED KIDNEY AND LIVER DAMAGE IN RATS WITH DIFFERENT INDIVIDUAL-TYPOLOGICAL ACTIVITY
Ionizing radiation is a cornerstone of oncological treatment, yet its application is constrained by dose-dependent collateral injury to normal parenchymal organs. The kidney and liver are among the most radiosensitive structures encountered in abdominal and pelvic radiotherapy, and radiation-induced renal and hepatic injury contributes substantially to treatment-limiting toxicity and long-term morbidity. Understanding the mechanisms of such injury and developing effective, affordable radioprotective interventions therefore remain priorities in radiation oncology. Among natural agents with documented antioxidant and anti-inflammatory properties, curcumin — a polyphenolic compound derived from Curcuma longa — has attracted considerable attention for its capacity to inhibit the NF-κB signaling pathway, scavenge reactive oxygen species (ROS), and suppress radiation-induced apoptosis in hepatic tissue [1, 2]. Zinc, an essential trace element and obligate cofactor of Cu/Zn-superoxide dismutase and metallothioneins, has been shown to attenuate oxidative renal damage caused by ionizing radiation by restoring glutathione levels, reducing malondialdehyde, and normalizing antioxidant enzyme activity [3]. However, published studies have, for the most part, evaluated these agents in isolation, and a systematic assessment of their combined (potentially synergistic) efficacy at the histological level — using the proliferation marker Ki-67 as an index of cellular recovery — has not been reported.
MAHMUDXO‘JA BEHBUDIY VA JADIDCHILIK TARAQQIYOTI
Annotatsiya: Maqolada XX asr boshlarida Turkistonda vujudga kelgan jadidchilik harakati, uning siyosiy-ijtimoiy mohiyati va mintaqa rivojlanishidagi ahamiyati ko‘rib chiqiladi. Mahmudxo‘ja Behbudiyning jadidchilik harakatidagi o‘rni, ma’rifatparvarlik faoliyati, yangi usul maktablarini rivojlantirishdagi xizmatlari tahlil qilingan. Shuningdek, uning matbuot va jurnalistika sohasidagi ishlari, milliy teatr va dramaturgiyaning shakillanishiga qo‘shgan hissasi haqida ma’lumot berilgan. Behbudiy xalqni ilm-ma’rifatga chorlash, milliy ongni yuksaltirish va jamiyat taraqqiyotiga xizmat qilgan g‘oyalari yoritib berilgan.
Kalit so‘zlar: jadidchilik, Turkiston, Mahmudxo‘ja Behbudiy, ma’rifatparvarlik, yangi usul maktablari, ta’lim, matbuot, jurnalistika, dramaturgiya, teatr.
YANGI O‘ZBEKISTON SHAROITIDA MAHALLA TIZIMIDAGI ISLOHOTLAR
Annotatsiya: Mazkur maqolada Yangi O‘zbekiston sharoitida mahalla tizimida amalga oshirilayotgan islohotlarning mazmun-mohiyati, ularning fuqarolik jamiyatini rivojlantirishdagi o‘rni hamda mahallaning davlat va jamiyat boshqaruvidagi vakolatlarini kengaytirish masalalari tahlil qilingan. Shuningdek, mahalla institutining huquqiy asoslari, zamonaviy boshqaruv mexanizmlari, raqamlashtirish jarayonlari hamda aholi farovonligini oshirishga qaratilgan chora-tadbirlar ilmiy jihatdan yoritilgan.
Kalit so‘zlar: mahalla, Yangi O‘zbekiston, fuqarolik jamiyati, mahalla tizimi, islohotlar, raqamli mahalla, ijtimoiy himoya, mahalliy boshqaruv, jamoatchilik nazorati.
O‘QITUVCHI NUTQ MADANIYATINI RIVOJLANTIRISHDA INTERAKTIV VA DIALOGIC TA’LIM TEXNOLOGIYALARINING SAMARADORLIGI
Annotatsiya. Ushbu maqolada o‘qituvchi nutq madaniyatini rivojlantirishda interaktiv va dialogik ta’lim texnologiyalarining samaradorligi, interfaol o‘qitish usullarini o‘rganish va joriy etish haqida so‘z boradi. Maqolaning maqsadi darslarda o‘quvchilarning kommunikativ kompetentsiyasini rivojlantirish uchun interfaol usullardan samarali foydalanish imkoniyatlarini o‘rganishdir. Olimlar interfaol usullar o‘quv jarayonini intensivlashtirish va optimallashtirishga yordam beradi, degan xulosaga kelishadi.
Kalit so‘zlar: o‘qituvchi, nutq madaniyati, interaktiv, dialogik ta’lim texnologiyalari, o‘rgatish, o‘rganishga bo‘lgan qiziqishni kuchaytirish, tegishli muhokama formatlari, o‘quvchilarning faolligini oshirish, samaradorlik.
THE ROLE OF ARTIFICIAL INTELLIGENCE IN EAST ASIAN LANGUAGE EDUCATION: PEDAGOGICAL POTENTIALS AND STRUCTURAL CONSTRAINTS
Abstract: Artificial intelligence (AI) has become an increasingly significant component in computer-assisted language learning (CALL) and intelligent tutoring systems (ITS). In East Asian language education, including Japanese, Chinese, and Korean, AI technologies are expected to enhance individualized instruction, automated assessment, and learner engagement. However, empirical evidence from non-Western higher education contexts remains limited. This study examines the pedagogical affordances and structural constraints of AI integration in East Asian language education, with a focus on Japanese language learning in higher education settings. The analysis is grounded in second language acquisition (SLA) theories, particularly the declarative–procedural model, the Output Hypothesis, and interactionist perspectives. Findings suggest that AI systems primarily support input enhancement, adaptive learning pathways, and formative feedback mechanisms. However, limitations persist in the modeling of pragmatic meaning, discourse-level competence, and interactional features such as timing, pause, and contextual inference. The study concludes that AI should be positioned as a complementary component within a teacher-mediated instructional ecology rather than as a substitute for human instruction.
Keywords: artificial intelligence; CALL; Japanese language education; SLA; adaptive learning; educational technology
JAHON O'RMONLARINING QISQARISHI VA BIOLOGIK XILMA-XILLIKKA TA'SIRI
Annotatsiya: Mazkur maqolada jahon o‘rmonlarining qisqarish sabablari, ularning global ekologik muammolarga ta’siri hamda biologik xilma-xillikning kamayishidagi o‘rni tahlil qilingan. Shuningdek, o‘rmonlarning yo‘qolishi natijasida yuzaga kelayotgan iqlim o‘zgarishlari, ekotizimlar barqarorligining buzilishi va noyob turlar sonining qisqarishi masalalari yoritilgan. O‘rmonlarni muhofaza qilish va biologik xilma-xillikni saqlashning asosiy yo‘nalishlari ko‘rib chiqilgan.
Kalit so‘zlar: jahon o‘rmonlari, o‘rmonlarning qisqarishi, biologik xilma-xillik, ekotizim, iqlim o‘zgarishi, deforestatsiya, ekologik muammolar, tabiiy resurslar, o‘rmonlarni muhofaza qilish, barqaror rivojlanish.
ENHANCING THE EFFECTIVENESS OF ARTIFICIAL INTELLIGENCE IN THE DIGITALIZATION OF EDUCATIONAL PROCESSES
Annotatsiya: Mazkur maqolada ta’lim jarayonlarini raqamlashtirishda sun’iy intellekt texnologiyalaridan foydalanishning samaradorligini oshirish masalalari tahlil qilinadi. Tadqiqotda sun’iy intellektning o‘quv jarayonini individuallashtirish, ta’lim sifatini oshirish, o‘quvchilarning bilim darajasini baholash hamda pedagoglarning ish faoliyatini yengillashtirishdagi imkoniyatlari yoritilgan. Shuningdek, adaptiv ta’lim tizimlari, aqlli o‘quv platformalari va ma’lumotlar tahliliga asoslangan qaror qabul qilish mexanizmlarining afzalliklari ko‘rib chiqilgan. Tadqiqot natijalari sun’iy intellekt texnologiyalarini ta’lim tizimiga samarali integratsiya qilish o‘quv jarayonining sifat va samaradorligini oshirishga xizmat qilishini ko‘rsatadi.
Kalit so‘zlar: sun’iy intellekt, raqamli ta’lim, ta’lim jarayonlarini raqamlashtirish, adaptiv ta’lim, aqlli o‘quv tizimlari, ta’lim texnologiyalari, ma’lumotlar tahlili, masofaviy ta’lim, innovatsion pedagogika, ta’lim samaradorligi
IMPROVING PRODUCTIVITY IN LIVESTOCK FARMING THROUGH THE APPLICATION OF DIGITAL TECHNOLOGIES AND IoT DEVICES
Annotatsiya: Mazkur maqolada chorvachilik tarmog‘ida raqamli texnologiyalar va Internet of Things (IoT) qurilmalaridan foydalanishning samaradorligi tahlil qilinadi. Tadqiqotda aqlli sensorlar, avtomatlashtirilgan kuzatuv tizimlari hamda raqamli boshqaruv vositalarining chorva mollari holatini nazorat qilish, oziqlantirish jarayonini takomillashtirish va xo‘jalik faoliyati samaradorligini oshirishdagi ahamiyati yoritilgan. Shuningdek, real vaqt rejimida ma’lumotlarni yig‘ish va tahlil qilish orqali boshqaruv qarorlarini yanada aniq qabul qilish, resurslardan oqilona foydalanish hamda ishlab chiqarish xarajatlarini kamaytirish imkoniyatlari ko‘rib chiqilgan. Tadqiqot natijalari chorvachilikda raqamli texnologiyalarni joriy etish mahsuldorlikni oshirish va sohaning barqaror rivojlanishini ta’minlashda muhim omil ekanligini ko‘rsatadi.
Kalit so‘zlar: chorvachilik, raqamli texnologiyalar, IoT qurilmalari, aqlli fermerlik, sensor texnologiyalari, chorva monitoringi, avtomatlashtirilgan boshqaruv, ma’lumotlar tahlili, mahsuldorlik, barqaror qishloq xo‘jaligi.
CULTURAL EQUIVALENCE IN LITERARY TRANSLATION: CHALLENGES AND STRATEGIES IN CROSS-CULTURAL COMMUNICATION
Abstract: Literary translation serves as a bridge between cultures, enabling readers to access foreign literary traditions and worldviews. One of the most complex aspects of literary translation is the preservation of cultural equivalence, which involves transferring culturally specific meanings, values, and references from the source language into the target language. This article examines the concept of cultural equivalence in literary translation and analyzes the challenges translators encounter when dealing with culture-bound elements. Drawing upon the theories of Eugene Nida, Peter Newmark, Lawrence Venuti, and Mona Baker, the study explores various translation strategies used to achieve cultural equivalence while maintaining textual authenticity. The paper argues that successful literary translation requires a balance between linguistic accuracy, cultural adaptation, and reader comprehension.
Keywords: cultural equivalence, literary translation, culture-bound expressions, domestication, foreignization, translation studies.
СИСТЕМА ШЕЛКОВОДСТВА В УЗБЕКИСТАНЕ В 1980-Х ГОДАХ И ТЕНДЕНЦИИ ЕЕ РАЗВИТИЯ (НА ПРИМЕРЕ СУРХАНДАРЬИНСКОЙ ОБЛАСТИ)
Аннотация: В данной статье комплексно анализируются организация и тенденции развития системы шелководства в аграрном секторе Узбекской ССР в 1980-х годах на примере Сурхандарьинской области. В статье освещены природно-климатические условия оазиса, отраслевая структура управления и реформы по интенсивной модернизации производства. На основе архивных материалов и статистических данных раскрыты опыт передовых производственных хозяйств, а также социально-демографическое значение отрасли в обеспечении региональной занятости. Вместе с тем, в статье научно освещены такие системные проблемы и их последствия в условиях свойственного советскому сельскому хозяйству «хлопкового диктата», как деградация кормовой базы шелководства, агрохимический прессинг и экологический кризис
Ключевые слова: Шелководство, Сурхандарьинская область, аграрный сектор, кормовая база, тутовые плантации, шелкопряд, хлопковый диктат, плановая экономика, экологический кризис.
ВОПРОСЫ БЕЗОПАСНОСТИ ТРУДА ЖЕНЩИН НА ПРЕДПРИЯТИЯХ ЛЁГКОЙ ПРОМЫШЛЕННОСТИ (НА ПРИМЕРЕ ФЕРГАНСКОЙ ДОЛИНЫ В 1960-1980 ГГ.)
Аннотация: В данной статье анализируются вопросы женского труда и безопасности женщин в легкой промышленности Узбекистана (на примере Ферганской долины) в 1960-1980-х годах. Рассматриваются системные противоречия между массовым вовлечением женщин в производство в условиях «диктата валовых показателей» и вредной рабочей средой, а также негативные последствия тяжелых условий труда для здоровья работниц. На основе архивных источников и инспекционных материалов раскрываются деструктивные аспекты советской индустриализации региона и показывается значимость данных исторических уроков для современных текстильных кластеров.
Ключевые слова: Легкая промышленность, Ферганская долина, женский труд, охрана труда, диктат валовых показателей, профессиональные заболевания, биссиноз, многостаночное движение, социальная история
IMPLEMENTATION OF COMPETENCY-BASED EDUCATION IN VOCATIONAL INSTITUTION
Abstract: This article provides an in-depth exploration of the implementation of Competency-Based Education (CBE) in vocational institutions, focusing on both theoretical foundations and practical applications. The narrative examines the necessity of transforming vocational education in alignment with contemporary labor market demands, discusses the driving factors for CBE adoption, analyzes best practices, addresses potential challenges, and offers insights for successful integration. Special emphasis is placed on learner-centered approaches, industry collaboration, curriculum design, assessment tools, and teacher training, as well as the role of institutional culture.
Keywords: Competency-Based Education, vocational institutions, skills development, curriculum, assessment, industry collaboration, policy, teaching methodology.
AXBOROT-KOMMUNIKATSIYA TEXNOLOGIYALARIDAN FOYDALANISH ORQALI OMMAVIY TARTIBSIZLIKLARNI PROGNOZ QILISH VA BARTARAF ETISHDA HUDUDIY ICHKI ISHLAR ORGANLARI RAHBARLARI FAOLIYATINI TAKOMILLASHTIRISH
Mazkur maqolada axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan foydalanish orqali ommaviy tartibsizliklarni prognoz qilish va bartaraf etishda hududiy ichki ishlar organlari rahbarlari faoliyatini takomillashtirishning nazariy, tashkiliy va amaliy jihatlari yoritilgan. Tadqiqotda zamonaviy raqamli texnologiyalar, sun’iy intellekt tizimlari, katta hajmdagi ma’lumotlar (Big Data) tahlili, geoinformatsion texnologiyalar, videokuzatuv tizimlari hamda ijtimoiy tarmoqlar monitoringining jamoat xavfsizligini ta’minlashdagi o‘rni tahlil qilingan. Ommaviy tartibsizliklarning yuzaga kelishiga ta’sir etuvchi omillarni barvaqt aniqlash, xavf-xatarlarni prognozlash va profilaktik choralarni o‘z vaqtida tashkil etishda axborot-kommunikatsiya texnologiyalarining imkoniyatlari ilmiy asosda ochib berilgan.
Kalit so‘zlar: axborot-kommunikatsiya texnologiyalari, ommaviy tartibsizliklar, prognozlash, jamoat xavfsizligi, hududiy ichki ishlar organlari, boshqaruv faoliyati, raqamli boshqaruv, sun’iy intellekt.
O‘ZBEKISTONDA O‘ZINI O‘ZI BAND QILGAN SHAXSLAR DINAMIKASI, TARKIBIY TUZILISHI VA ULARGA BERILGAN SOLIQ IMTIYOZLARI
Annotatsiya: Mazkur maqolada O‘zbekistonda o‘zini o‘zi band qilgan shaxslar faoliyatining rivojlanish dinamikasi, ularning iqtisodiyot tarmoqlari bo‘yicha tarkibiy tuzilishi hamda ushbu toifadagi fuqarolarga taqdim etilgan soliq imtiyozlarining mazmun-mohiyati tahlil qilingan. Shuningdek, o‘zini o‘zi band qilish institutining aholi bandligini ta’minlash, norasmiy iqtisodiyotni qisqartirish va tadbirkorlik faoliyatini rag‘batlantirishdagi o‘rni yoritilgan. Tadqiqot natijalari mazkur mexanizmning iqtisodiy faollikni oshirish va fuqarolarning daromad manbalarini kengaytirishdagi ahamiyatini ko‘rsatadi.
Kalit so‘zlar: o‘zini o‘zi band qilgan shaxslar, bandlik, soliq imtiyozlari, norasmiy iqtisodiyot, tadbirkorlik, mehnat bozori, iqtisodiy faollik, soliq siyosati, daromadlar, bandlik dasturlari.
RASMIY HUJJATLAR AYLANISHINI BOSHQARISH TIZIMLARINING NAZARIY ASOSLARI VA FUNKSIONAL TALABLARI
Annotatsiya. Ushbu maqolada rasmiy hujjatlar aylanishini boshqarish tizimlarining nazariy asoslari va funksional talablari tizimli tahlil qilingan. Tadqiqot doirasida hujjat hayotiy sikli, metadata boshqaruvi, ish oqimi nazorati va xavfsizlik mexanizmlari o‘rganilgan. Tizim talablari ISO 15489, ISO 30301 standartlari hamda O‘zbekiston qonunchiligi bilan solishtirma baholangan. Natijalar asosida ko‘p qatlamli tizim arxitekturasi modeli ishlab chiqilgan va amaliy joriy etishdagi asosiy to‘siqlar hamda takomillashtirish yo‘llari ko‘rsatilgan.
Kalit so‘zlar: hujjatlar aylanishi, funksional talablar, rekordlar boshqaruvi, ISO standartlari, tizim arxitekturasi, axborot xavfsizligi.
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASIDA ELEKTRON HUJJAT AYLANISHI QONUNCHILIGI: TAHLIL VA TALABLAR
Annotatsiya. Ushbu maqolada O‘zbekiston Respublikasining elektron hujjat aylanishi (EHA) sohasidagi qonunchilik bazasi IMRAD metodologiyasi asosida kompleks tahlil qilingan. Tadqiqotning maqsadi EHAning huquqiy asoslarini, elektron raqamli imzo (ERI) institutini, axborot xavfsizligi me’yorlarini va amaliy tatbiq ko‘rsatkichlarini baholashdan iborat. Tadqiqot jarayonida 15 ta me’yoriy hujjat, xalqaro standartlar (ISO/IEC 14533, eIDAS) va rasmiy statistika tahlil qilindi. Natijalar shuni ko‘rsatdiki, 2022-2025-yillarda qabul qilingan qonunlar EHA tizimini zamonaviylashtirgan, biroq elektron arxivlash standartlari, transchegaraviy o‘zaro tan olish, kichik biznes uchun xarajatlar va kiberxavfsizlik auditi masalalari hal etilmagan. Maqolada qonunchilikni takomillashtirish, texnik integratsiyani kuchaytirish va institutsional salohiyatni oshirish bo‘yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan.
Kalit so‘zlar: elektron hujjat aylanishi, qonunchilik, elektron raqamli imzo, axborot xavfsizligi, raqamli transformatsiya, IMRaD, O‘zbekiston.
ТРАНСФОРМАЦИЯ ПЕДАГОГИЧЕСКОЙ ПАРАДИГМЫ В УСЛОВИЯХ ИИ-ЦИВИЛИЗАЦИИ: КОНЦЕПТУАЛЬНЫЙ АНАЛИЗ
Аннотация: Статья посвящена анализу фундаментальных сдвигов в образовательной среде, вызванных переходом к «ИИ-цивилизации». Рассматривается переход от знаниецентричной модели к модели гибридного интеллекта. Анализируется изменение ролей субъектов образовательного процесса и предлагает концептуальную схему взаимодействия «Учитель - ИИ - Ученик».
Ключевые слова: искусственный интеллект, педагогическая парадигма, цифровизация образования, гибридный интеллект, антропоцентрический подход.
EKOLINGVISTIKA: SHAKLLANISH TARIXI VA ZAMONAVIY TARAQQIYOTI
Annotatsiya: Ushbu maqolada tilshunoslikning zamonaviy yo‘nalishlaridan biri bo‘lgan ekolingvistika sohasining shakllanish tarixi, asosiy tushunchalari va taraqqiyot bosqichlari tahlil qilingan. Tadqiqotda Einar Haugen tomonidan fanga kiritilgan “til ekologiyasi” tushunchasi, tilning ijtimoiy-psixologik muhit bilan aloqasi hamda lingvistik xilma-xillikni biologik xilma-xillikka qiyoslash masalalari yoritilgan.
Kalit soʻzlar: til, ekologiya, tabiat, tilshunoslik, ekolingvistika, til ekologiyasi, lingvistik xilma-xillik, til muhiti, ko‘p tillilik, Einar Haugen, tilning yo‘qolishi, ijtimoiy muhit.
ИККИНЧИ ЖАҲОН УРУШИ ДАВРИДА СССР ИЛМИЙ МАРКАЗЛАРИ ТАРИХЧИ ОЛИМЛАРИНИНГ ЎЗССР ТАРИХ ВА АРХЕОЛОГИЯ ИНСТИТУТИГА ЭВАКУАЦИЯ ҚИЛИНИШИ ВА ФАОЛИЯТИ ДОИР (1941 1945 ЙИЛЛАР)
Германия СССРга уруш бошлангандан ўн кун ўтиб, 1941 йилнинг 2 июлида СССР ХКСнинг академик институт ва муассасаларни мамлакатнинг шарқий ҳудудларига эваукация қилиш тўғрисидаги қарори эълон қилинди мазкур қарорга мувофиқ, СССР Фанлар академияси ўз таркибидаги илмий муассасаларни 8 июлдан бошлаб эваукацияга тайёрлай бошлаган. Эвакуация қилинганларни рўйҳатга олиш ва уларни жойлаштириш мақсадида эса 1941 йилнинг 10 июнида эвакуация қилинганларни республикага жойлаштириш масалалари ҳал қилиш мақсадида Ўзбекистон ХКС қошида махсус комиссия ва унинг бўлимлари ташкил этилди. Москва ва Ленинграддан Тошкентга – Ўзбекистон Фанлар академияси тизимига ҳам кўп сонли ходимлар юборилди. Уруш йиллари СССР ФА Ўзбекистон филиали таркибида фаолият олиб бораётган Тил, адабиёт ва тарих институтига 1941 йилнинг август-сентябр ойларида т.ф.н. К.А. Антонова, унинг турмуш ўртоғи кичик илмий ходим Турок‑Попов, т.ф.д., проф.А.Г. Якубовский, проф. Л.А. Мацулевичлар институтнинг Тарих ва археология секторига ишга қабул қилинган. 1941 йилнинг 12 сентябридан эса (Ленинград шаҳридан география фанлари номзоди, доцент Е.В. Бунаков штатдан ташқари “Ўзбекистон халқлари тарихи” мавзуси бўйича катта илмий ходим сифатида ишга қабул қилиниб, унга 1941 йилнинг 31 декабригача 20 босма табоқда “Мустамлака Ўзбекистоннинг халқ хўжалиги” ишини ёзиб тамомлаш вазифаси юклатилган[1]. 1941 йилнинг 15 октябрдан Е.В. Бунаков ҳамда т.ф.д., проф.К.В.Тревер институтнинг асосий лавозимга ўтказилган. [1] ЎзР ФА Архиви. Ф.1.оп.1.д.360. 1‑варақ.
THE IMPORTANCE OF THE BOOK OF THE PENTESTER BLUEPRINT IN 2026 AND BEYOND
Abstract: This article examines why The Pentester Blueprint, written by Phillip L. Wylie and Kim Crawley, continues to serve as a useful introductory resource in cybersecurity education.
Keywords: Penetration Tester (Pentester), Cybersecurity, Information Security, Cyber, Hacker
THE ROLE OF DIGITAL TECHNOLOGIES IN ENHANCING THE QUALITY OF EDUCATION
Abstract: The rapid development of digital technologies has significantly transformed educational systems worldwide. Digital tools and online learning platforms have created new opportunities for improving teaching effectiveness, increasing student engagement, and expanding access to educational resources. This article examines the role of digital technologies in enhancing the quality of education and analyzes the perspectives of leading scholars on technology-integrated learning. Through a critical review of contemporary educational theories and practices, the paper highlights both the benefits and challenges associated with digital education. The findings suggest that successful integration of technology requires pedagogical adaptation, digital literacy, and institutional support.
Keywords: digital education, educational technology, e-learning, online learning, digital literacy, teaching effectiveness, student engagement.
АНАЛИЗ КЛИНИЧЕСКИХ ПРОЯВЛЕНИЙ ОСТРОГО ЛИМФОБЛАСТНОГО ЛЕЙКОЗА У ДЕТЕЙ
Аннотация: В настоящем исследовании проведен анализ клинических проявлений ОЛЛ у 120 детей, находившихся на обследовании и лечении в специализированном отделении детской онкогематологии. Установлено, что среди обследованных пациентов преобладали мальчики - 60,0%, тогда как девочки составили 40,0%. Наиболее высокая заболеваемость отмечалась в возрастной группе 2–5 лет. Выявлено, что ведущими клиническими проявлениями заболевания являлись интоксикационный, анемический, гиперпластический и геморрагический синдромы. Полученные результаты свидетельствуют о выраженном клиническом полиморфизме ОЛЛ у детей и подтверждают необходимость повышения онкологической настороженности врачей первичного звена для своевременной диагностики заболевания. Ранняя верификация ОЛЛ имеет важнейшее значение для своевременного начала специализированной терапии, предупреждения осложнений и улучшения прогноза заболевания.
Ключевые слова: острый лимфобластный лейкоз, дети, клинические проявления, анемический синдром, геморрагический синдром, лимфаденопатия, гепатоспленомегалия, нейролейкоз, диагностика.
RAQAMLI TA’LIM MUHITIDA BO‘LAJAK INGLIZ TILI O‘QITUVCHILARINING LUG‘AT BOYLIGINI SHAKLLANTIRISHNING SAMARALI USULLARI
Annotatsiya: Ushbu maqolada raqamli ta’lim muhitida bo‘lajak ingliz tili o‘qituvchilarining lug‘at boyligini shakllantirishning samarali usullari tahlil qilinadi. Zamonaviy ta’lim jarayonida axborot texnologiyalari, elektron resurslar va interaktiv platformalardan foydalanish chet tilini o‘rganish samaradorligini oshirmoqda. Maqolada raqamli vositalar yordamida yangi leksik birliklarni o‘zlashtirish, so‘zlarni amaliy nutqda qo‘llash hamda bo‘lajak o‘qituvchilarning kommunikativ kompetensiyasini rivojlantirish masalalari yoritilgan. Shuningdek, elektron lug‘atlar, mobil ilovalar, multimedia materiallari, onlayn platformalar va sun’iy intellekt vositalarining lug‘at boyligini rivojlantirishdagi imkoniyatlari ochib beriladi.
Kalit so‘zlar: raqamli ta’lim, ingliz tili, lug‘at boyligi, leksik kompetensiya, elektron resurslar, innovatsion texnologiyalar, bo‘lajak o‘qituvchi.
RAQAMLI MUHITDA MUSTAQIL TA'LIMNI PEDAGOGIK LOYIHALASHTIRISHNING NAZARIY ASOSLARI
Annotatsiya: Mazkur maqolada raqamli muhitda mustaqil ta’limni pedagogik loyihalashtirishning nazariy va metodologik asoslari tahlil qilingan. Tadqiqotda mustaqil ta’limni tashkil etishning pedagogik tamoyillari, kompetensiyaviy, tizimli, faoliyatga yo‘naltirilgan hamda shaxsga yo‘naltirilgan yondashuvlarning ahamiyati yoritilgan. Shuningdek, raqamli ta’lim platformalarida mustaqil ta’lim faoliyatini loyihalashtirish mexanizmlari, jumladan, maqsadli rejalashtirish, o‘quv kontentini yaratish, individual ta’lim trayektoriyasini shakllantirish, nazorat va baholash jarayonlari tahlil etilgan. Tadqiqot natijalari raqamli ta’lim muhitida mustaqil ta’limni samarali tashkil etish va pedagogik loyihalashtirishning ilmiy-amaliy asoslarini takomillashtirishga xizmat qiladi.
Kalit so‘zlar: raqamli muhit, mustaqil ta’lim, pedagogik loyihalashtirish, raqamli pedagogika, ta’lim platformalari, kompetensiyaviy yondashuv, ta’lim samaradorligi, raqamli kompetensiya, innovatsion ta’lim texnologiyalari.
OLIY TA’LIM MUASSASALARIDA IQTISOD FANLARINI O‘QITISHDA INTERFAOL METODLARDAN FOYDALANISHNING PEDAGOGIK AHAMIYATI
Annotatsiya: Mazkur maqolada oliy ta’lim muassasalarida iqtisod fanlarini o‘qitish jarayonida interfaol metodlardan foydalanishning pedagogik ahamiyati yoritilgan. Tadqiqotda interfaol metodlarning talabalarda iqtisodiy fikrlash, tahliliy yondashuv va mustaqil qaror qabul qilish ko‘nikmalarini shakllantirishdagi roli tahlil qilingan. Shuningdek, iqtisodiy ta’lim jarayonida zamonaviy pedagogik texnologiyalarni qo‘llash orqali ta’lim samaradorligini oshirish yo‘llari asoslab berilgan.
Kalit so‘zlar: iqtisodiy ta’lim, interfaol metodlar, pedagogik texnologiyalar, oliy ta’lim, ta’lim samaradorligi
HARAKATLI O'YINLAR YORDAMIDA BOSHLANG'ICH SINF O'QUVCHILARINING HARAKAT FAOLLIGINI OSHIRISH USULLARI
Annotatsiya: Ushbu maqolada boshlang'ich sinf o'quvchilarining jismoniy rivojlanishi va salomatligini mustahkamlashda harakatli o'yinlarning pedagogik-psixologik imkoniyatlari hamda ularning harakat faolligini oshirish usullari empirik tadqiqotlar asosida tahlil qilingan. Hozirgi kunda maktab yoshidagi bolalar o'rtasida gipodinamiya (harakat yetishmasligi) muammosi kuchayib borayotganligi sababli, dars jarayonlariga integratsiyalashgan innovatsion va milliy harakatli o'yinlar metodikasi ishlab chiqilgan. Urganch shahar umumta'lim maktablarida o'tkazilgan eksperiment natijalari shuni ko'rsatadiki, harakatli o'yinlardan tizimli foydalanish o'quvchilarning chaqqonlik, tezkorlik, kuch va chidamlilik kabi jismoniy sifatlarini hamda umumiy dars samaradorligini sezilarli darajada oshiradi.
Kalit so'zlar: harakatli o'yinlar, boshlang'ich sinf o'quvchilari, harakat faolligi, gipodinamiya, jismoniy tarbiya, pedagogik eksperiment, salomatlikni mustahkamlash.
METHODOLOGICAL FOUNDATIONS OF DEVELOPING THE ABILITY TO CREATE NEW KNOWLEDGE IN THE PEDAGOGICAL PROCESS
Abstract: This article explores the methodological foundations for developing the ability to create new knowledge within the pedagogical process. It emphasizes the importance of fostering innovative thinking and creativity among students, which are essential skills in today’s rapidly changing educational landscape. The article reviews various pedagogical strategies, including project-based learning, collaborative learning, and inquiry-based approaches, that promote active engagement and critical thinking. It also discusses the role of educators in facilitating an environment conducive to knowledge creation and highlights the significance of integrating technology and interdisciplinary approaches. By examining these methodologies, the article aims to provide educators with practical tools and insights to enhance their teaching practices and empower students to become proactive knowledge creators
Key words: Knowledge Creation, Pedagogical Process, Innovative Thinking, Creativity, Project-Based Learning, Collaborative Learning, Inquiry-Based Learning
ARTIFICIAL INTELLIGENCE IN EARLY DETECTION OF NEURODEGENERATIVE DISEASES
Annotation: This topic focuses on the role of artificial intelligence (AI) in the early detection of neurodegenerative diseases such as Alzheimer’s disease, Parkinson’s disease, and amyotrophic lateral sclerosis (ALS). Neurodegenerative disorders are progressive conditions that often remain undetected until significant brain damage has occurred. The integration of AI into neurology enables the analysis of complex medical data, including brain imaging, speech patterns, genetic information, and behavioral changes, to identify early biomarkers of disease.The study highlights how machine learning algorithms improve diagnostic accuracy, support clinical decision-making, and contribute to personalized medicine. Despite its advantages, the application of AI in neurology faces challenges such as data privacy concerns, limited datasets, and the risk of diagnostic errors. Overall, AI-based technologies represent a promising direction for improving early diagnosis and treatment outcomes in neurodegenerative diseases.
Keywords: Neurology, artificial intelligence, neurodegenerative diseases, Alzheimer’s disease, Parkinson’s disease, early diagnosis, machine learning, brain imaging, biomarkers, precision medicine.
Haqiqatbekova Dilshodaxon Shuhratjon qizi