ҚАДИМГИ РИМДА СЕРВИТУТНИ БЕЛГИЛАШ ТЎҒРИСИДАГИ ШАРТНОМАЛАРДАН КЕЛИБ ЧИҚАДИГАН МАЖБУРИЯТЛАРНИНГ ВУЖУДГА КЕЛИШИ ВА РИВОЖЛАНИШИ
Yuklab olish|Download|Скачать

How to Cite

Алламуродов Одилжон Абдуқодирович. “ҚАДИМГИ РИМДА СЕРВИТУТНИ БЕЛГИЛАШ ТЎҒРИСИДАГИ ШАРТНОМАЛАРДАН КЕЛИБ ЧИҚАДИГАН МАЖБУРИЯТЛАРНИНГ ВУЖУДГА КЕЛИШИ ВА РИВОЖЛАНИШИ”. World Scientific Research Journal 47, no. 1 (January 14, 2026): 171–174. Accessed November 21, 2026. https://openresearch-hub.com/index.php/wsrj/article/view/1087.

Abstract

Сервитут чекланган ашёвий ҳуқуқ сифатида фуқаролик ҳуқуқининг қадимий институтларидан бири бўлиб, ўзоқ тарихий ривожланиш босқичини босиб ўтган. Таъкидлаш жоизки, чекланган ашёвий ҳуқуқларни мустақил фуқаролик ҳуқуқий конструкция сифатида шаклланишига рим юриспруденцияси ва пандект таълимоти катта таъсир кўрсатган. Айнан рим ҳуқуқи доирасида “бегона ашёга нисбатан ҳуқуқлар” илк бор ҳуқуқий жиҳатдан мустаҳкамланган. Шу даврдаги рим юристларининг асарларида биринчи марта сервитут тушунчаси, унинг турлари ҳамда ўрнатилиш тамойиллари баён этилган.

Юстиниан Дигестларига мувофиқ, сервитутлар “ашёвий” ва “шахсий” (D.8.1.1)[1] турларга бўлинган. Шахсий сервитутларнинг асосий турларига қуйидагилар киритилган: ususfructus (фойдаланиш ва мева олиш ҳуқуқи) (D.7.1.1), usus (фойдаланиш ҳуқуқи) (D.7.8.1), habitatio (тўғридан-тўғри яшаш ҳуқуқи) (D.7.8.2), ҳамда operae servorum vel animalium (қуллар ёки ҳайвонлар меҳнатидан фойдаланиш ҳуқуқи) (D.7.7.1)[2]11. Ашёвий сервитутлардан фарқли равишда, “шахсий сервитутлар муайян шахсга боғланган бўлиб, улар муддатсиз эмас, балки фақат ҳуқуққа эга бўлган шахснинг умри давомида амал қилган”[3].

Ашёвий сервитутларга оид батафсил баён Дигестларнинг 8-китобида келтирилган бўлиб, у олти титулдан иборат: сервитутлар тўғрисида; шаҳар мулклари сервитутлари ҳақида; қишлоқ мулклари сервитутлари ҳақида; шунингдек, сервитутларни ҳимоя қилиш ва бекор қилишга оид титуллар. Биринчи титулда сервитутларнинг умумий қоидалари ва уларни ўрнатиш тамойиллари белгилаб берилган.

Yuklab olish|Download|Скачать