Abstract
Mazkur maqolada tog‘ jinslarida rivojlangan darzliklarning kelib chiqishi, genetik turlari va geologiyaning turli yo‘nalishlarida qo‘llanilishi ilmiy jihatdan tahlil qilingan. Darzliklarning strukturaviy-geologik tadqiqotlardagi ahamiyati, tektonik kuchlanish maydonlarini aniqlashdagi roli hamda paleotektonik sharoitlarni rekonstruksiya qilish imkoniyatlari yoritilgan. Shuningdek, darzliklarning foydali qazilmalar, xususan, gidrotermal rudali konlar shakllanishidagi o‘rni, yer osti suvlarining harakati va neft-gaz kollektorlarining filtratsion xossalarini belgilashdagi ahamiyati ko‘rib chiqilgan. Muhandislik geologiyasida darzliklarning tog‘ jinslari barqarorligi va qurilish obyektlari xavfsizligiga ta’siri baholangan. Tadqiqot natijalari darzliklarni kompleks o‘rganish geologik muhitni baholash va foydali qazilmalarni qidirishda muhim ilmiy-amaliy ahamiyatga ega ekanligini ko‘rsatadi.
References
1. Gudmunsson, A. Rock Fractures in Geological Processes. Cambridge University Press, 2011.— Tog‘ jinslarida darzliklarning shakllanishi va geologik jarayonlardagi roli haqida keng qamrovli ilmiy monografiya. geokniga.org
2. Huber, M.I., & Ramsay, J.G. The Techniques of Modern Structural Geology. Volume 2: Folds and Fractures. Academic Press, 2006. Strukturaviy geologiyada yoriqlar (darzliklar) va deformatsiyalar haqida batafsil ilmiy yo‘riqnoma. geokniga.org
3. Gupta, R.P., & Singhal, B.B.S. (Eds.) Applied Hydrogeology of Fractured Rocks. Springer, 2010. Darzlangan jinslarda gidrogeologik jarayonlar va suv o‘tkazuvchanlik xususiyatlarini o‘rganishga bag‘ishlangan kollektiv monografiya. geokniga.org
4. Белозёров, В.Б., Краснощёкова, Л.А., Меркулов, В.П. Трещиноватость базеновской свиты Юго-Восточной части Западно-Сибирской плиты. Геология и геофизика, 2018;59(1):108–117.
— Trеshchinovatost’dagi stratigrafik birliklar va ularning geologik xususiyatlari bo‘yicha ilmiy maqola. sibran.ru
5. Калабин, А.А., Чертина, К.Н., Нассонова, Н.В., Девятка, Н.П. Трещиноватость кремнисто-глинистых пород… Геология, 2021.
— Neft-gaz kollektorlarida darzliklarning filtratsion rolini tahlil qiluvchi maqola. runeft.ru
6. Markosyan, G.V., & Mirzoyan, L.B. Expression of Shear-Fault Type Fractures (Ruptures) in the Geomagnetic Field… Earth Sciences, 2022;11(3):63–68.
— Shear-fault turidagi yoriqlarning geomagnit maydondagi ifodalanishi haqida tadqiqot. sciencepublishinggroup.com
7. Gainanov, S.Kh. Tectonic Stresses Impact on Rock Mass Structure and Properties. Известия вузов. Горный журнал, 2021.
— Tektonik stressning darzliklar va jinslar strukturasi ustiga ta’siri bo‘yicha ilmiy maqola. mining-science.ru
8. Rats, M.V. Трещиноватость и свойства трещиноватых горных пород. M.: Nedra, 1973.— Darzliklar va ularning mexanik xossalari to‘g‘risida klassik ruscha monografiya.
9. Schultz, S.S. (Ed.) Методическое руководство по изучению планетарной трещиноватости и линеаментов. Leningrad Univ. Press, 1977.— Planetar trеshchinovatost’ni o‘rganish metodikasi bo‘yicha qo‘llanma. geokniga.org
10. Euser, B. et al. Simulation of Fracture Coalescence in Granite ARXiv, 2018.— Granitda yoriqlarning birlashishi jarayonini modellashtirish bo‘yicha ilmiy tadqiqot.
11. Fan Fei & Jinhyun Choo. A Phase-Field Model of Frictional Shear Fracture in Geologic Materials. arXiv, 2020.— Siljish yuzalaridagi yoriqlarni modellashtirish metodikasi.
12. Wang, X., Zou, L., Shen, X. et al. Automatic Outcrop Fracture Extraction from 3D Point Cloud. arXiv, 2017.— Geologik o‘choqlardagi yoriqlarni 3D nuqtaviy bulutdan avtomatik aniqlash usuli.
13. Dononov J.U., Umurzakov R.A. Boysuntog’ janubiy - gʻarbiy qismidagi yer yoriqlarning joylashish hususiyatlari // Innovatsion texnologiyalar jurnali. Qarshi. 2022 yil. № 1 (45) – son. 17-21 bet.
14.Umurzakov R.A., Dononov J.U., Sh.A.Turayev. Dala tektonofizik ma’lumotlari asosida togʻ massivlarining tektodinamik vaziyatlarini aniqlash // Geologiya va mineral resurslar jurnali. Toshkent. 2022 yil. № 3 son. 3-9 bet.
15. Umurzakov R.A., Dononov J.U. Janubiy–gʻarbiy Hisorning turli darajadagi neotektonik harakatlar va deformatsiyalarining hususiyatlari // Innovatsion texnologiyalar jurnali. Qarshi. 2022 yil. № 4 –Maxsus son 2. 3-8bet.
16. Umurzakov R.A., Dononov J.U. Peculiarities of neotectonic movements anddeformations of different ranks of the southwestern spurs of gissar (Uzbekistan) // International Journal of Geology, Earth & Environmental Sciences. India. 2022 year. 118 - 131. p.
17. Дононов Ж.У., Ахматов Д.М. Сурхандарё мегасинклиналининг нефтгазлилигини геофизигик ўрганилганлиги //Oriental renaissance: Innovative, educational, natural and social sciences. – 2023. – Т. 3. – №. 4-2. – С. 463-467.
18. Дононов Ж.У., Тураев Ш.А., Махмудов Ж.М. Позднекайнозойские разрывно-складчатые деформации Юго-западной части Байсунтау // современные техника и технологии в научных исследованиях. – 2022. – С. 296-302.
19. Дононов Ж.У. Бойсунского прогиба палеогеография, тектоника и геодинамика исследуемой территории //Международный научные журнал. Научные горизонты. Россия. – 2020. – Т. 4. – №. 32. – С. 149-154.
20. Мамадалиев Б.М., Дононов Ж.У. Комплексное применение геофизических методов при решении поисково-разведочных задач на площади Аввал Ферганской впадины // Современные техника и технологии в научных исследованиях. – 2019