BO‘LAJAK BOSHLANG‘ICH SINF O‘QITUVCHILARIDA KOGNITIV FIKRLASHNI RIVOJLANTIRISHNING PEDAGOGIK-METODIK ASOSLARI

Abstract

Mazkur ilmiy tezisda bo‘lajak boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarida kognitiv fikrlashni rivojlantirishning pedagogik-metodik asoslari chuqur tahlil etilgan. Kognitiv fikrlash inson tafakkurining eng yuqori bosqichi sifatida shaxsning idrok etish, tahlil qilish, taqqoslash, umumlashtirish, mantiqiy xulosa chiqarish va mustaqil qaror qabul qilish qobiliyatlarini o‘z ichiga oladi. Boshlang‘ich ta’lim jarayonida bu jarayonni shakllantirish o‘qituvchining zamonaviy pedagogik yondashuvlardan foydalana bilishi, interfaol metodlar, kognitiv strategiyalar va raqamli ta’lim vositalarini integratsiya qilishi orqali amalga oshiriladi. Tadqiqotda 2024–2025-yillarda O‘zbekiston Respublikasi ta’lim tizimida amalga oshirilayotgan islohotlar, “Yangi O‘zbekiston – yangi ta’lim” konsepsiyasi hamda Prezident qarorlari asosida boshlang‘ich ta’limda kognitiv kompetensiyalarni rivojlantirishga qaratilgan metodik yondashuvlar tahlil qilinadi. Natijalarda aniqlanishicha, o‘quvchilarda tafakkur jarayonlarini faollashtiruvchi topshiriqlar, muammoli vaziyatlar va loyiha asosidagi ta’lim elementlaridan foydalanish bo‘lajak o‘qituvchilarning kognitiv tayyorgarligini sezilarli darajada oshiradi. Tezisda zamonaviy psixologik-pedagogik adabiyotlar, xalqaro tajribalar (Finlyandiya, Yaponiya, Janubiy Koreya ta’lim modellaridan misollar) asosida bo‘lajak boshlang‘ich sinf o‘qituvchilari uchun kognitiv fikrlashni rivojlantirishga yo‘naltirilgan metodik model taklif etilgan. Shuningdek, ta’lim jarayonida metakognitiv yondashuv, refleksiya, o‘z-o‘zini baholash va tahliliy fikrlashni shakllantirishning samarali usullari amaliy jihatdan yoritilgan. Mazkur tadqiqot natijalari pedagogika oliygohlarida bo‘lajak o‘qituvchilarning kasbiy kompetensiyasini rivojlantirish, shuningdek, ularning ijodiy va mustaqil fikrlash darajasini oshirishda muhim ilmiy-metodik ahamiyat kasb etadi.