Abstract
Annotatsiya: Ekologik ifloslanish inson salomatligiga ta’sir etuvchi eng muhim va murakkab global xavf omillaridan biri hisoblanadi. Atmosfera havosidagi mayda dispers zarrachalar, azot oksidlari va ozon nafas tizimi hamda yurak-qon tomir tizimiga salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Ichimlik suvidagi nitratlar, og‘ir metallar va boshqa kimyoviy kontaminantlar toksik, reproduktiv va ayrim hollarda kanserogen oqibatlar bilan bog‘liq. Tuproqdagi toksik moddalar esa oziq-ovqat zanjiri orqali bioakkumulyatsiyaga uchrab, metabolik, nevrologik va onkologik xavflarni kuchaytiradi. Shuningdek, mikroplastiklar bo‘yicha mavjud ma’lumotlar insonning bir vaqtning o‘zida havo, suv va oziq-ovqat orqali kombinatsiyalangan ekspozitsiyaga duch kelishini ko‘rsatadi. Ekologik ifloslanishning salomatlikka ta’siri alohida omillar yig‘indisi sifatida emas, balki o‘zaro bog‘langan ekologik determinantlar tizimi sifatida namoyon bo‘ladi. Shu bois salomatlikka salbiy oqibatlarni kamaytirish emissiyalarni manbada qisqartirish, xavfsiz ichimlik suvi ta’minotini mustahkamlash, tuproq va oziq-ovqat xavfsizligi monitoringini kuchaytirish hamda ekologik boshqaruvni jamoat salomatligi siyosati bilan integratsiyalashni talab etadi.
References
1. Landrigan P.J., Fuller R., Acosta N.J.R., et al. Pollution and health: a progress update. The Lancet Planetary Health. 2022;6(6):e535–e547.
2. Manisalidis I., Stavropoulou E., Stavropoulos A., Bezirtzoglou E. Environmental and Health Impacts of Air Pollution: A Review. Frontiers in Public Health. 2020;8:14.
3. Ward M.H., Jones R.R., Brender J.D., et al. Drinking Water Nitrate and Human Health: An Updated Review. International Journal of Environmental Research and Public Health. 2018;15(7):1557.
4. Zuri G., Karanasiou A., Lacorte S. Microplastics: Human exposure assessment through air, water, and food. Environment International. 2023;178:108150.
5. Landrigan P.J., et al. Soil and water pollution and human health: what should cardiologists worry about? European Heart Journal. 2022;43(32):2982–2992.
6. UNEP. One Health approach to chemicals and pollution. United Nations Environment Programme. 2024.
7. Fuller R., Landrigan P.J., Balakrishnan K., et al. Pollution and health: a progress update. Commission summary materials. The Lancet Planetary Health. 2022.
8. World Health Organization. Air pollution and health. WHO Fact Sheet. 2024.
9. World Health Organization. Drinking-water. WHO Fact Sheet. 2024.
10. FAO, UNEP. Global assessment of soil pollution: summary for policymakers. Rome, 2021.

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.