BOSHLABG’ICH SINFLARDA GEOMETRIYA ELEMENTLARINI O’RGATISHDA MANTIQIY FIKRLASHNI RIVOJLANTIRISH
Annotatsiya. Ushbu maqolada boshlang‘ich sinf o‘quvchilarini bosqichma- bosqich geometrik shakllar bilan tanishtirish jarayoni yoritilgan. Geometrik figuralarning mohiyatini ochib berish, ularni amaliy topshiriqlar orqali o‘quvchilarga singdirish hamda mantiqiy tafakkurni rivojlantirish masalalari ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, yassi va fazoviy shakllarni o‘rgatishda zamonaviy pedagogik texnologiyalardan foydalanish, o‘qituvchining vazifalari va metodik yondashuvlari tahlil qilinadi.
Kalit so’zlar. Geometrik bilim, mantiqiy tafakkur, geometrik figuralar, pedagogik texnologiya, o‘qituvchining vazifasi, yassi shakllar, fazoviy jismlar, boshlang‘ich ta’lim metodikasi.
Copyright (c) 2025 https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
INKLYUZIV TA’LIMGA MUXTOJ BOLANI PSIXOLOGIK QOʻLLAB- QUVVATLASHNING AXAMIYATI
Annotatsiya. Inklyuziv ta'lim - bu har bir bolaning ehtiyojlarini yagona tizim doirasida qondirishga intiladigan ta'limga yondashuvdir. Bu jismoniy yoki psixologik xususiyatlaridan qat'i nazar, barcha bolalar uchun sifatli ta'limning teng imkoniyatlari va mavjudligi g'oyasiga asoslanadi. Bunday bolalar ko'pincha sifatli ta'lim olish qiyin bo'lgan maxsus o'quv yurtlariga borishga majbur bo'lishdi.
Kalit so’zlar: Inklyuziv ta’lim, imkoniyati cheklangan bola, muammo, integratsiya,ruhiy rivojlanish,psixik jarayonlar
TARBIYASI QIYIN OʻQUVCHILAR BILAN ISHLASHNING ZAMONAVIY HAMDA PSIXOLOGIK USULLARI
ANNOTASIYA Hammamiz ham deyarli har kuni ijtimoiy istalmagan axloqning turlituman ko’rinishlari - tajovuskorlik, zararli odatlar, qonunga zid harakatlar bilan to’qnashamiz. Shu kabi muammolar bilan shug’ullanuvchi mutaxassislar ko’p yillardan beri qator savollarga javob izlamoqdalar. Bunday axloqning sababi nimada bo’lishi mumkin? Nima insonni qayta – qayta o’ziga va atrofdagilarga zarar keltirishga majburlamoqda? Bundan qanday qutilish mumkin? Va nihoyat “og’ishgan xulq”, “tarbiyasi og’ir”,”deviant” atamasidan foydalanish qonuniymikan?
Kalit so‘zlar: O’smir, deviant, tarbiyasi og’ir, stress, jamoa, og’ishgan xulq, muammo, inqiroz, moslashuv, psixologik muhit, suhbat, axloq, seminar-treninglar, o‘zini boshqarish.
INGLIZ VA O‘ZBEK TEZ AYTISHLARINING FONETIK, RITMIK VA OBRAZLI JIHATIDAN QIYOSIY TAHLILI
Ushbu maqolada ingliz va o‘zbek tez aytishlari (tongue twisters) fonetik, ritmik va semantik qatlamlari bo‘yicha filologik tahlil qilinadi. Tez aytishlarning fonetik takror, artikulyatsion murakkablik, alliteratsiya va ritm orqali shakllanishi, shuningdek, semantik va majoziy obrazlar bilan boyitilishi ko‘rib chiqiladi. Ingliz va o‘zbek tez aytishlari lingvopoetika va lingvokulturologik nuqtai nazardan nutq estetikasi, badiiy ifoda va madaniy kodlarni aks ettirishda muhim vosita sifatida qadrlanadi.
Kalit so‘zlar: tez aytish, alliteratsiya, fonetika, ritm, obrazlilik, lingvopoetika, lingvokulturologiya, artikulyatsiya
EFIR MOYLARI KOMPONENTLARINING KIMYOVIY TAHLILI
Ushbu maqolada efir moylarining kimyoviy tarkibini aniqlashda qo‘llaniladigan zamonaviy analitik usullar — gaz xromatografiyasi (GC), gaz xromatografiyasi–mass- spektrometriya (GC–MS), yuqori samarali suyuqlik xromatografiyasi (HPLC), infraqizil spektroskopiya (IR) va yadro magnit-rezonans spektroskopiyasi (NMR) keng yoritiladi. Efir moylarining asosiy komponentlari (terpenlar, fenilpropanoidlar, aldegidlar, spirtlar va esterlar)ning tuzilishi, biologik faolligi hamda tibbiyotdagi qo‘llanilishi tahlil qilinadi. Tadqiqot natijalari efir moylari asosida dorivor vositalar yaratish va ularning farmakologik samaradorligini baholashda muhim ilmiy asos bo‘lib xizmat qiladi.
Kalit so‘zlar: efir moylari, terpenoidlar, fenilpropanoidlar, gaz xromatografiyasi, GC–MS, HPLC, IR spektroskopiya, NMR, kimyoviy tahlil.
MAKTABLARDA ZO'RAVONLIK XOLATLARINI OLDINI OLISHDA MAKTAB PSIXOLOGI TOMONIDAN AMALGA OSHIRILAYOTGAN ISHLAR
Annotatsiya: Maktabda zo‘ravonlik bolalar ruhiyati va ta’lim jarayoniga jiddiy salbiy ta’sir ko‘rsatadigan ijtimoiy muammolardan biridir. Ushbu maqolada zo‘ravonlikning turlari, uning kelib chiqish sabablari va oqibatlari tahlil qilinadi. Shuningdek, zo‘ravonlikning oldini olish bo‘yicha samarali strategiyalar ko‘rib chiqiladi. Profilaktika choralari sifatida maktab psixologik xizmatini rivojlantirish, o‘quvchilar bilan tarbiyaviy ishlarni kuchaytirish, ota-onalar va o‘qituvchilar hamkorligini oshirish, ijtimoiy va huquqiy dasturlarni joriy etish taklif etiladi.
Kalit so‘zlar: Maktabda zo‘ravonlik, profilaktika, o‘quvchi xavfsizligi, psixologik xizmat, ota-ona va o‘qituvchi hamkorligi, tarbiyaviy ishlar
Annotatsiya: Sog’lom ayol psixologik jixatdan qanday ko’rinishga ega ekanligi muximdir. Ayol o’zini erkin his qilishi,u doim o’ziga g’amxo’lik qilishi, o’zini atrofdagilarga jozibador ko’rsatishi,ruxiy sog’lom ayol har doim munosabatlarga va sevgiga ochiq bo’lishi ,baxtga burkanib yashashi namayon bo’ladi.
Kalit so’zlar: Sog’lom ayol,psixologik xolat, munosabatlar, muomila madaniyati, atrof muxit .
«РАЗРАБОТКА АЛГОРИТМОВ АНАЛИЗА ЭФФЕКТИВНОСТИ СОТРУДНИЧЕСТВА ВУЗОВ И ПРЕДПРИЯТИЙ С ПРИМЕНЕНИЕМ ТЕХНОЛОГИЙ ИСКУССТВЕННОГО ИНТЕЛЛЕКТА»
В статье исследуются современные подходы к анализу эффективности взаимодействия вузов и предприятий с использованием технологий искусственного интеллекта. Цель исследования заключается в создании интеллектуальной модели, способной прогнозировать результативность совместных образовательных и производственных проектов, а также в определении факторов, влияющих на уровень интеграции образовательной и промышленной среды. Для достижения поставленных целей применены методы машинного обучения, нейронных сетей и интеллектуального анализа данных. В качестве исходных данных использованы показатели количества совместных проектов, доля студентов, прошедших стажировки, уровень трудоустройства выпускников и степень участия предприятий в образовательных инициативах. Модели обучались с использованием функции активации ReLU и оптимизатора Adam, что обеспечило стабильную сходимость и высокую точность прогнозирования.
Ключевые слова: искусственный интеллект, взаимодействие вузов и предприятий, машинное обучение, эффективность, прогнозирование.
TA’LIM SIFATINI TA’MINLASHDA MILLIY VA XALQARO TAJRIBA
Annotatsiya: Ushbu maqolada ta’lim sifatini ta’minlash masalasi, uning nazariy asoslari, milliy ta’lim tizimida amalga oshirilayotgan islohotlar hamda rivojlangan xorijiy davlatlarning ilg‘or tajribalari tahlil qilinadi. Shuningdek, ta’lim sifatini oshirishda akkreditatsiya, reyting, raqamlashtirish, ta’lim jarayonini monitoring qilish mexanizmlarining ahamiyati ko‘rib chiqiladi. O‘zbekiston tajribasi xalqaro standartlar bilan solishtirilib, milliy ta’lim tizimini yanada takomillashtirish bo‘yicha takliflar beriladi va atroflicha bayon etiladi.
Kalit so‘zlar:Ta’lim sifati, xalqaro tajriba, milliy ta’lim tizimi, akkreditatsiya, reyting, monitoring, raqamlashtirish, o‘qituvchi kompetensiyasi, baholash tizimi, ta’lim standartlari.
Abstract: This study explores the vocabulary of Old English as a crucial component in understanding the early development of the English language and the cultural history of Anglo-Saxon England. Old English vocabulary was primarily Germanic in origin, yet it expanded significantly through contact with Latin during Christianization and through interaction with Old Norse during the Viking Age. While Celtic influence remained minimal, Latin contributed religious and scholarly terminology, and Norse introduced everyday lexical items that reshaped the core of the language. The highly productive nature of Old English word formation, especially its compounds, affixes, and poetic kennings, reflects both linguistic creativity and cultural expression. Examining these native and borrowed elements reveals a dynamic and adaptable lexicon that laid the foundation for Middle and Modern English. The analysis demonstrates that Old English vocabulary is not merely a linguistic system but also a window into the social structures, values, and intellectual life of early medieval England.
Keywords: Old English, Anglo-Saxon vocabulary, Germanic roots, Latin borrowings, Norse influence, Celtic elements, word formation, compounds, derivational morphology, kennings, Christianization, language contact, historical linguistics, semantic development, vocabulary change, Proto-Germanic heritage, early medieval England, lexical creativity, English language history.
JANGOVOR TAYYORGARLIK VA TEZKOR HARAKAT SAMARADORLIGINI OSHIRISH CHORALARI
Annotatsiya Mazkur maqolada harbiy xizmatchilar va maxsus bo‘linma shaxsiy tarkibining jangovor tayyorgarligini oshirishda tezkor harakat samaradorligini rivojlantirishning nazariy va amaliy jihatlari tahlil etilgan. Tezlik, koordinatsiya, reaksiya tezligi, jangovar vaziyatda qaror qabul qilish mexanizmlari hamda zamonaviy texnologiyalar yordamida tayyorgarlikni takomillashtirishning ilmiy asoslari yoritilgan. Shuningdek, harbiy mashg‘ulotlarni samarali tashkil etish bo‘yicha takliflar berilgan.
Kalit so‘zlar: Taktika, Plyometrik mashqlar, Koordinatsiya mashqlari, interval yugurish, Tak tik tayyorgarlik, davlat siyosati, islohotlar.
OMMAVIY TARTIBSIZLIKLARNING IJTIMOIY XAVFI, TASNIFLANISHI VA OQIBATLARI
Annotatsiya: Ushbu maqolada ommaviy tartibsizliklar hodisasi, ularning ijtimoiy xavfi, tasnifi va ijtimoiy-iqtisodiy hamda siyosiy oqibatlari tahlil qilinadi. Ommaviy tartibsizliklar jamiyat barqarorligiga, fuqarolarning xavfsizligiga va davlat institutlarining faoliyatiga jiddiy ta’sir ko‘rsatadi. Maqolada turli ilmiy manbalar, empirik kuzatishlar va statistik ma’lumotlar asosida ommaviy tartibsizliklarning turlari, kelib chiqish sabablari va ularning ijtimoiy xavfi batafsil yoritiladi.
Kalit so‘zlar: Ommaviy tartibsizlik, ijtimoiy xavf, tasnif, oqibatlar, jamiyat barqarorligi.
ICHKI ISHLAR ORGANLARI VA MILLIY GVARDIYANING JAMOAT TARTIBINI SAQLASH BO‘LINMALARI VAZIFALARI TAHLILI
Annotatsiya: Ushbu maqola O‘zbekiston Respublikasida jamoat tartibini saqlash tizimini rivojlantirish istiqbollarini huquqiy, texnologik, malaka oshirish va jamoatchilik bilan hamkorlik nuqtai nazaridan tahlil qiladi. O‘zbekiston qonunchilik bazasi, ichki ishlar va Milliy gavardiyaning amaldagi faoliyati hamda xorijiy davlatlarning tajribalari yoritilgan. Maqolada zamonaviy xavflarga mos huquqiy islohotlar, raqamli texnologiyalar joriy etilishi, kadrlar malakasini oshirish va fuqarolar bilan samarali integratsiya orqali jamoat xavfsizligini mustahkamlash yo‘nalishlari taklif etilgan. Tadqiqot natijalari jamoat tartibini saqlash samaradorligini oshirishga qaratilgan siyosat va amaliyot uchun asos bo‘lib xizmat qiladi.
Kalit so‘zlar: Milliy gvardiya, Ichki ishlar, Jamoat xavfsizligi, Jamoat tartibi, Konsepsiya, Zamonaviy texnologiyalar, Strategiya, Chet el tajribasi, qonunchilikni takomillashtirish .
JAMOAT XAVFSIZLIGINI JANGOVAR TA’MINLASHDA IJTIMOIY- IQTISODIY VA SIYOSIY INSTITUTLAR FAOLIYATINI TAKOMILLASHTIRISHDA XORIJIY DAVLATLARNING IJOBIY TAJRIBALARI VA UNI AMALIYOTGA TADBIQ ETISH MASALALARI
Annotatsiya. Ushbu maqolada jamoat xavfsizligini jangovar ta’minlashda ijtimoiy-iqtisodiy va siyosiy institutlar faoliyatini takomillashtirish yo‘nalishlari, xorijiy mamlakatlarning ilg‘or tajribalari hamda ularni O‘zbekiston amaliyotiga moslashtirish masalalari tahlil qilingan. Jahonning rivojlangan mamlakatlarida xavfsizlik tizimlarini boshqarish, iqtisodiy va ijtimoiy barqarorlikni ta’minlash, fuqarolik jamiyati va siyosiy institutlarning o‘zaro hamkorlik mexanizmlari o‘rganilgan. Shuningdek, O‘zbekiston sharoitida ushbu tajribalarni tatbiq etishning huquqiy, tashkiliy va amaliy asoslari bo‘yicha takliflar ishlab chiqilgan.
Kalit so‘zlar: jamoat xavfsizligi, ijtimoiy institutlar, siyosiy institutlar, xorijiy tajriba, milliy xavfsizlik, boshqaruv tizimi, xalqaro hamkorlik, huquqiy islohotlar.
KUCHLARI TOMONIDAN QO‘LLANILAYOTGAN YANGI TAKTIK XARAKATLARNING TURLARI
Annotatsiya. Maqolada “uch karra boʻgʻish(Тройное удушение)” deb ataluvchi Rossiyaning strategiyasi tahlil etiladi. U quruqlikdagi takroriy hujumlar, dron zarbalari va узи бошқарилувчи aviabombalarning kombinatsiyasidan iborat. Mazkur yondashuv qidiruv, manёvr va mudofaani bir vaqtning oʻzida siqib qoʻyish maqsadini koʻzlaydi. Қуруқликдан қилинган ҳужумлар Ukrainа қуролли kuchlarini charchatadi ва dronlar ularning harakatchanligini cheklaydi, aviabombalar esa istehkomlarni yoʻq qiladi. Mutaxassislar ushbu strategiyani “charchatish urushi” deb ataydi, Qirollik Qo‘shma Mudofaa Tadqiqotlari Instituti (RUSI) esa bunga bosqichma-bosqich, tizimli bosim deydi. Maqolada Rossiyaning kunlik resurs yuki, dron va bomba ishlab chiqarish imkoniyatlari, shuningdek 2024–2025 yillarda qo‘lga kiritilgan hududiy yutuqlar va ikkala tomonning javob taktikalari (динамик mudofaa, ko‘chma pozitsiyalar, portlovchi minalar, zarba dronlari) haqida ham so‘z boradi.
Kalit so‘zlar: uch element — quruqlik hujumi, dronlar, aviabombalar; Ukraina позицион mudofaa bilan javob beradi, Rossiya 2024–2025da tezkor bomba ishlab chiqarishи va 3 800 km² hududni qoʻlga kiritgan.
Maqolada axborot urushlarining asosiy shakllari — psixologik ta’sir, kiberhujumlar, kiberpropaganda, media manipulyatsiya va dezinformatsiya hamda ijtimoiy tarmoqlar orqali ta’sir usullari tahlil etilib, ularni inson ongiga ta’sir o‘tkazishda, siyosiy jarayonlarni boshqarishda va milliy xavfsizlikni izdan chiqarishda qo‘llash mumkin bo‘lgan vositasi sifatida ko‘rib chiqilgan. Shuningdek, O‘zbekiston qonunchiligida axborot xavfsizligi sohasidagi me’yoriy asoslar va xalqaro tajribaga asoslangan tavsiyalar keltirilgan.
Kalit so‘zlar: axborot urushi, axborot xavfsizligi, kiberhujum, dezinformatsiya, media manipulyatsiya, milliy xavfsizlik, ijtimoiy tarmoqlar, kiberpropaganda.
Annotatsiya: Mazkur maqolada saylov huquqi tushunchasi,uning tarixiy shakll anish bosqichlari hamda hozirgi zamonaviy demokratik jamiyatlarda tutgan o'rni keng yoritilgan. Saylov huquqi - bu fuqarolarning davlat hokimiyati va boshqaruvi organlar ini shakllantirishda ishtirok etish imkonini beruvchi konstitutsiyaviy huquq bo'lib, ins on huquq va erkinliklarining ajralmas qismi hisoblanadi. Maqolada saylov huquqining ikki asosiy turi - saylash huquqi (aktiv huquq) va saylanish huquqi (passiv huquq) o'rt asidagi farqlar hamda ularning amaliy ahamiyati ilmiy asosda tahlil qilingan. Tadqiqotda O'zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi, “Saylov to'g'risida” g i qonun, BMT Inson huquqlari uumumjahon deklaratsiyasi, Yevropa inson huquqlari konvensiyasi kabi xalqaro hujjatlar tahlil etilgan. Shuningdek,maqolada demokratik s aylovlarning asosiy tamoyillari - umumiylik, tenglik,to'g'ridan-to'g'rilik, yashirin ovoz berish, oshkoralik va qonun ustuvorligi kabi prinsiplarga alohida e'tibor qaratilgan. O' zbekistonda so'nggi yillarda amalga oshirilgan siyosiy islohotlar, raqamli texnologiyal arni saylov jarayonlariga joriy etish, yoshlar va ayollarning siyosiy faolligini oshirish bo'yicha ilgari surilgan tashabbuslarni tahlil qilgan. Tadqiqot yakunida saylov huquqi ni mustahkamlash,fuqarolarning siyosiy savodxonligini oshirish va saylov tizimini ya nada demokratlashtirish yo nalishida amaliy taklif va tavsiyalar berilgan.
Kalit so'zlar: saylov huquqi, demokratiya, konstitutsiya, siyosiy ishtirok,fuqar olik jamiyati, oshkoralik, adolat, tenglik, xalqaro huquq, islohotlar.
Ushbu maqolada didaktika ta’lim jarayonining nazariy asoslarini o‘rganuvchi ilmiy yo‘nalish sifatida tahlil qilinadi. Didaktikaning asosiy kategoriyalari, tamoyillari, o‘qitish jarayonining mazmuni, metodlari va shakllari haqida ilmiy fikrlar yoritiladi. Shuningdek, zamonaviy ta’limda didaktikaning o‘rni, innovatsion pedagogik texnologiyalar bilan integratsiyasi va o‘quv jarayonining samaradorligini oshirishdagi ahamiyati ko‘rib chiqiladi. Maqola ta’lim sifati va samaradorligini oshirishda didaktik yondashuvlarning dolzarbligini asoslaydi.
Kalit so‘zlar: Didaktika, ta’lim nazariyasi, o‘qitish jarayoni, didaktik tamoyillar, pedagogik metodlar, ta’lim mazmuni, innovatsion texnologiyalar, o‘quv faoliyati, kompetensiya yondashuvi, ta’lim samaradorligi.
RAVISHLARNING TURKUMLANISHI VA NUTQ JARAYONIDAGI SINTAKTIK ROLI
Annotatsiya Mazkur maqolada o‘zbek tilidagi ravishlarning leksik-grammatik tabiatini chuqur ilmiy tahlil qilish bilan birga, ularning nutq tizimi tarkibidagi funksional o‘rni, semantik guruhlarga bo‘linish tamoyillari, harakatning turli jihatlarini ifodalashdagi o‘ziga xos lingvistik xususiyatlari keng qamrovda yoritiladi. Ravishlar o‘zbek tili grammatik tizimida o‘zgarmas so‘z sifatida belgilanib, ular ma’no ifodalashda turli sintaktik birliklar bilan faol munosabatga kirishadi va harakatning tarzini, vaqtini, o‘rnini, darajasini yoki sababini ko‘rsatish orqali nutqning mazmuniy aniqligini, uslubiy boyligini hamda izchilligini ta’minlaydi. Maqola davomida ravishlarning hol bo‘laklari tarkibida tutgan o‘rni, ular orqali gap mazmunida yuzaga keladigan semantik nuanslar, daraja bildiruvchi ravishlarning kuchaytirgich vosita sifatidagi imkoniyatlari hamda ayrim ravishlarning butun gapning modal ohangini belgilashdagi vazifasi ilmiy asosda kengaytirilgan holda bayon qilinadi.
Kalit so‘zlar: ravish, semantik guruhlar, hol, tarz, daraja, payt, o‘rin, sintaktik funksiya, belgi belgisi, nutq birligi, grammatik kategoriya.
OKULOMOTOR NERV (|||- JUFT) FALAJI. KLINIK KOʻRINISHLARI VA DAVOLASH CHORA-TADBIRLARI
Anotatsiya: Ushbu maqola uchinchi bosh miya nervi — okulomotor nerv falajining kelib chiqish sabablari, klinik ko‘rinishlari, patofiziologik mexanizmlari hamda davolash tamoyillariga bag‘ishlanadi. Okulomotor nerv ko‘z harakatlari, qovoqni ko‘tarish funksiyasi va qorachiqning yorug‘likka javob reaksiyasini boshqaradi. Ushbu nervning shikastlanishi bola va kattalarda ko‘rish funksiyasining sezilarli buzilishiga, ikki ko‘rish, qovoq tushishi, ko‘z koordinatsiyasining izdan chiqishi va ko‘rish darajasining pasayishiga olib keladi. Maqolada okulomotor nerv falajining asosiy etiologik omillari sifatida infektsiyalar, o‘smalar, travmatik shikastlanishlar, metabolik kasalliklar hamda tug‘ma anomaliyalar ko‘rib chiqiladi. Kasallikning klinik belgilarini erta aniqlash, o‘z vaqtida tekshiruvlardan o‘tkazish va aniq tashxis qo‘yish davolash samaradorligini oshiradi. Shuningdek, maqolada zamonaviy davolash yondashuvlari: dori-darmonlar bilan terapiya, jarrohlik aralashuvlar, fizioterapiya muolajalari va reabilitatsiya usullari keng yoritilgan. Tadqiqotning amaliy ahamiyati shundaki, okulomotor nerv falajining erta tashxisi hamda to‘g‘ri davolash choralari ko‘rish qobiliyatini tiklash va asoratlarni kamaytirishda juda muhimdir.
Kalit so‘zlar: Okulomotor nerv, falaj, ptоз, diplopiya, ko‘z harakati, nevrologiya, diagnostika, davolash.
СТАТИСТИКА ДЕТСКОГО АУТИЗМА В УЗБЕКИСТАНЕ И ЗАРУБЕЖОМ
Аннотация: Данная научная статья посвящена анализу статистических данных по распространенности расстройств аутистического спектра (РАС) у детей в мировом контексте и сопоставлению этих данных с ситуацией в Республике Узбекистан. Глобальный тренд демонстрирует неуклонный рост диагностированных случаев РАС, что связано как с улучшением диагностических критериев и повышением осведомленности, так и с возможным влиянием факторов окружающей среды. Однако в условиях многих развивающихся стран, включая Узбекистан, полноценные эпидемиологические исследования РАС остаются ограниченными, что приводит к значительным пробелам в понимании истинной распространенности и созданию адекватных систем поддержки. Целью данного исследования является систематизация доступной международной и отечественной статистики.
Ключевые слова: расстройства аутистического спектра (РАС), дети, социальная коммуникация, Узбекистан, США, Великобритания, Китай, осведомленность.
ИГРОВЫЕ МЕТОДИКИ КАК КЛЮЧЕВОЙ ЭЛЕМЕНТ КОРРЕКЦИИ ДЛЯ ДОШКОЛЬНИКОВ С РАС
Аннотация: Данная статья посвящена анализу и обоснованию игровых методик как фундаментального компонента коррекционно-развивающей работы с детьми дошкольного возраста, имеющими расстройства аутистического спектра (РАС). Подчеркивается, что для этой категории детей характерна неспособность к спонтанному формированию игровой деятельности, что обусловливает императивную потребность в целенаправленных педагогических интервенциях. В работе рассматриваются теоретические основы ведущей роли игры в онтогенезе и её особая значимость для всестороннего развития личности, социальной адаптации и когнитивного становления. Детально описываются последовательные этапы коррекционной программы, начиная от установления первичного эмоционального контакта и формирования зрительного взаимодействия, до развития активного сотрудничества со взрослым и сверстниками. Представлены конкретные игровые приемы, включая сенсорные игры, сюжетное рисование и работу с пластичными материалами, а также методы использования эмоционально-смыслового комментария. Особое внимание уделяется стратегиям преодоления стереотипного поведения, развитию коммуникативных навыков, пониманию речи и формированию самосознания.
Ключевые слова: расстройства аутистического спектра (РАС), дошкольный возраст, игровая деятельность, коррекционная работа, игровые методики, развитие личности, социальная адаптация, игротерапия, сенсорные игры.
ФИНАНСОВАЯ ГРАМОТНОСТЬ МОЛОДЕЖИ КАК ФАКТОР УСТОЙЧИВОГО РАЗВИТИЯ ЭКОНОМИКИ
Аннотация: Статья посвящена анализу уровня финансовой грамотности молодёжи в Узбекистане и выявлению факторов, препятствующих её развитию. Определены основные проблемы — отсутствие системного преподавания финансовых знаний, рост закредитованности и слабая культура сбережений. На основе зарубежного опыта предложены меры по внедрению финансового образования в учебные программы, подготовке педагогов и развитию цифровых инструментов. Реализация рекомендаций позволит повысить финансовую устойчивость населения и экономики страны.
Ключевые слова: финансовая грамотность, молодёжь, образование, закредитованность, сбережения, инвестиции, Узбекистан, международный опыт, финансовая культура, устойчивое развитие
QIYOSIY PRAGMATIKA: O‘ZBEK VA INGLIZ TILLARIDA ILTIMOS, RAD ETISH VA TAKLIF STRATEGIYALARI
Abstract. This article provides a comparative analysis of the main pragmatic acts in Uzbek and English - request, refusal and offer strategies. The study was considered in relation to the speech culture, cultural values, social distance and norms of communicative behavior of the two languages. The article analyzes the specific pragmatic models, language tools, mitigation strategies and cultural differences of each speech act.
Keywords: comparative pragmatics, speech acts, request, refusal, offer, mitigation strategy, communication culture.
Abstract. This article provides a comparative analysis of speech etiquette in Uzbek and English from a cultural and pragmatic perspective. The study analyzed forms of address and speech acts of greeting in the national and cultural context of the two languages. The differences between pragmatic strategies, social distance, role relationships and communicative tasks of both languages were highlighted.
Keywords: speech etiquette, pragmatics, language etiquette, forms of address, linguistic culture, communication strategy, social distance.
O‘ZBEK VA INGLIZ TILLARIDA METAFORA VA METANOMIYA: QIYOSIY TAHLIL
Abstract. This article provides a comparative analysis of the linguistic nature of metaphor and metonymy phenomena in Uzbek and English. The mechanism of formation of metaphorical and metonymic transfers, their national-cultural foundations, semantic expansion features, and cognitive factors are analyzed. Despite the fact that Uzbek and English languages belong to different language families, the existence of commonalities and specific differences in their metaphorical thinking is highlighted on a scientific-theoretical basis.
Keywords: metaphor, metonymy, comparative linguistics, semantic transfer, cognitive linguistics, linguistic culture, figurative thinking, conceptual metaphor.
O‘ZBEK VA INGLIZ TILLARIDA MULOQOTNING FATIK VAZIFASI: PRAGMATIK TAHLIL
Abstract. This article analyzes the phatic function of communication in Uzbek and English from a comparative-pragmatic perspective. Phatic communication is a set of communicative tools that serve to establish social proximity between interlocutors, maintain relationships, and ensure the smooth flow of the communication process. The article compares phatic formulas in Uzbek and English, their socio-cultural foundations, pragmatic strategies, and contexts of use.
Keywords: phatic communication, pragmatics, communicative strategy, speech etiqu
FIZIKA FANINI O‘QITISHDA MUAMMOLI TA’LIM TEX
Annotatsiya Mazkur maqolada fizika fanini o‘qitish jarayonida muammoli ta’lim texnologiyalaridan foydalanishning pedagogik, psixologik va didaktik afzalliklari tahlil qilinadi hamda ushbu texnologiyalarning o‘quvchi motivatsiyasiga ko‘rsatadigan ta’siri chuqur o‘rganiladi. Muammoli vaziyat yaratish, izlanish faoliyatini tashkil etish, gipoteza qo‘yish va mustaqil xulosa chiqarish jarayonlari o‘quvchilarni faol bilish jarayoniga jalb etishi, ular uchun darsni qiziqarli va mazmunli qilishi, natijada fan o‘zlashtirilishi bilan birga ichki motivatsiya shakllanishi ko‘rsatib beriladi. Tadqiqot umumiy ko‘rinishda olib borilgan bo‘lib, o‘quvchilarning mantiqiy fikrlashi, ilmiy dunyoqarashi va o‘quv faoliyatiga bo‘lgan ichki ehtiyojining ortishi muammoli ta’limning asosiy natijalaridan biri sifatida baholanadi.
Kalit so‘zlar: Muammoli ta’lim, motivatsiya, fizik tafakkur, izlanish faoliyati, pedagogik texnologiya, muammoli vaziyat, mustaqil fikrlash, o‘quvchi faolligi.
XX ASRNING 70-90- YILLARIDAGI ADABIY TANQIDCHILIK
Annotatsiya: XX asrning 70-90-yillari o‘zbek adabiy tanqidchiligi taraqqiyotida g‘oyat muhim va murakkab davr bo‘lib kiradi. Bu yillarda adabiy jarayonlarning ichki murakkabligi, ijtimoiy-siyosiy o‘zgarishlarning adabiy tafakkurga ta’siri bevosita sezilib borilgan. Ushbu davrda adabiy tanqidchilik, bir tomondan, sovet mafkuraviy ta’siri, ideologik nazorat va senzura doirasida harakat qilgan bo‘lsa-da, boshqa tomondan esa badiiy tafakkurning milliy uyg‘onishi, adabiyotga yangi yondashuvlarning kirib kelishi bilan tavsiflanadi. Bu yillarda adabiy tanqid imkon qadar o‘zining asosiy vazifasidan chekinmagan holda, badiiy adabiyotning rivojiga, ijodkor shaxsiga, poetika va badiiy uslub masalalariga yangicha nigoh bilan yondasha boshladi.
Kalit so‘zlar: adabiy tanqidchilik, XX asr, 70-90-yillar, badiiy tafakkur, mafkuraviy ta’sir, poetika, milliy qadriyatlar, jamiyat va adabiyot, tahliliy metodlar, ijodiy erkinlik.
Annotatsiya: Adabiyotshunoslik metodlari adabiy asarlarni, ularning mazmunini, shaklini, badiiy xususiyatlarini, ijtimoiy va falsafiy asoslarini o‘rganishda muhim ilmiy vositadir. Bu metodlar adabiy jarayonlarni chuqur tahlil qilish, asarlarning ma’no qatlamlariga kirib borish, yozuvchi va ijod muhitini hamda davr ijtimoiy-iqtisodiy sharoitini ilmiy nuqtai nazardan baholash uchun keng imkoniyatlar yaratadi. Adabiyotshunoslik metodlarining har biri o‘z mazmuni, yondashuvi va ilmiy prinsiplari bilan ajralib turadi. Zamonaviy adabiyotshunoslikda asosan tarixiy, biografik, tipologik, psixologik, sotsiologik, formal, struktural, komparativ, mantiqiy- tahliliy, lingvopoetik, aksiologik, hermenevtik va sotsio-madaniy tahlil metodlari keng qo‘llaniladi.
Kalit so‘zlar: adabiyotshunoslik metodlari, tarixiy tahlil, biografik metod, tipologik yondashuv, psixologik tahlil, sotsiologik metod, formal tahlil, struktural yondashuv, lingvopoetik tahlil, aksiologik metod.