SAMARQAND AFROSIYOB DEVORLARI VA QADIMIY SHAHAR HIMOYA TIZIMI
Annotatsiya:ushbu maqolada Afrosiyob — qadimgi Samarqand shahrining eng muhim arxeologik va tarixiy qismi sifatida o‘rganiladi. Unda Afrosiyobning paydo bo‘lishi, rivojlanish bosqichlari, mudofaa tizimi, siyosiy va madaniy hayotdagi o‘rni hamda turli tarixiy davrlarda kechgan jarayonlar tahlil qilingan.Maqolada arxeologik tadqiqotlar natijalari va ilmiy manbalar asosida Afrosiyobning Markaziy Osiyo sivilizatsiyasidagi o‘rni ochib beriladi.
Kalit so’zlar: Buyuk Ipak yoʻli, Samarqand, Sogʻd,Parshab,Vyatkin,Masson, Aleksandr Makedonskiy, Kushonlar,Dargʼom,Yaxyo Gʻulomov.
Copyright (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
SUN’IY INTELLEKT ASOSIDA BUXGALTERIYA VA AUDIT TIZIMINI TRANSFORMATSIYA QILISH.
Annotatsiya: Ushbu maqola sun’iy intellekt (si) texnologiyalarining buxgalteriya hisobi va audit sohasiga ta’sirini keng qamrovli ilmiy tahlil qilishga bag‘ishlangan. Maqolada mashinali o‘qitish (ml), tabiiy tilni qayta ishlash (nlp), robototexnika jarayonlarini avtomatlashtirish (rpa) va katta ma’lumotlar (big data) texnologiyalarining moliyaviy hisobot, ichki nazorat, xato va firib-aldovlarni aniqlash hamda muvofiqlikni ta’minlash jarayonlariga integratsiyasi ko‘rib chiqilgan [1]. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, si texnologiyalarini joriy etish buxgalteriya operatsiyalari samaradorligini o‘rtacha 84%, audit jarayonlarida xato aniqlash aniqligini esa 91% gacha oshirish imkonini beradi. Bundan tashqari, O‘zbekiston kontekstida joriy etish to‘siqlari va imkoniyatlari tahlil qilingan, hamda tadrijiy joriy etish modeli taklif etilgan.
Kalit so‘zlar: sun’iy intellekt, buxgalteriya transformatsiyasi, audit avtomatlashtirish, mashinali o‘qitish, moliyaviy texnologiyalar, robototexnika jarayon avtomatlashtirish, O‘zbekiston.
MULTI-CLASS BRAIN TUMOR SEGMENTATION USING U-NET VARIANTS
Abstract. This article examines multi-class brain tumor segmentation using U- Net variants in magnetic resonance imaging. The topic is considered from the viewpoint of medical image analysis, deep learning architecture, multimodal MRI processing and segmentation quality assessment. Brain tumor segmentation is a complex task because tumor subregions differ in shape, intensity, size, location and biological meaning. U-Net and its variants remain widely used because their encoder– decoder structure combines contextual feature extraction with spatial localization.
Kеywоrds: brain tumor segmentation, U-Net, multi-class segmentation, MRI, deep learning, medical image analysis.
“O‘ZARXIV” AGENTLIGINING KADRLAR SIYOSATI
Malakali kadrlar har bir sohaning ishonchli poydevori hisoblanadi. Mustaqillikning dastlabki yillarida barcha sohalarda bo‘lgani kabi arxiv ishi va ish yuritish sohasida ham kadrlar masalasi bo‘yicha hal qilinishi lozim bo‘lgan bir qator vazifalar mavjud edi. Xususan, Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Bosh arxiv boshqarmasi (“Oʻzbosharxiv”) faoliyat olib borgan davrda malakali arxivchi mutaxassislarga bo‘lgan talab yuqori bo‘lgan. Buning asosiy sababi esa ushbu sohada faoliyat olib borgan xodimlarning aksariyati oliy ma’lumotga ega bo‘lmagan kadrlar hisoblangan. 2002-yil holati bo‘yicha arxiv tizimida faoliyat olib borgan xodimlarning atigi 25 foizigina oliy ma’lumotga ega bo‘lgan, xolos. Bu haqida O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Bosh arxiv boshqarmasi boshlig‘i P.Ne’matov 2002-yil 23-mayda “Xalq so‘zi” gazetasi muxbiri Ismat Xudoyorovga bergan intervyusida shunday ta’kidlaydi: “Hozirgi paytda davlat arxiv idoralarida faoliyat ko‘rsatayotgan 1000 ga yaqin xodimlardan 250 tasi, ya’ni 25 foizga yaqini oliy ma’lumotga ega bo‘lib, ulardan atigi 14 tasi maxsus arxiv sohasi bo‘yicha ma’lumotga ega. Buxoro, Navoiy, Sirdaryo, Farg‘ona va Xorazm viloyatlarida arxiv mutaxassisligi bo‘yicha birorta ham xodim yo‘q. Lekin, ayni paytda O‘zbekiston Milliy universiteti va Toshkent madaniyat institutida oliy ma’lumotli arxiv mutaxassislari tayyorlash ishiga kirishildi” 1 . Darhaqiqat Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Bosh arxiv boshqarmasi sa’y-xarakatlari bilan 2003- yilda O‘zbekiston Milliy universiteti Tarix fakultetida maxsus “Arxivshunoslik” bo‘limi ochilib, arxiv sohasi bo‘yicha oliy ma’umotli kadrlar tayyorlana boshlandi. Bir vaqtning o‘zida Toshkent davlat madaniyat institutida ham arxivshunoslik bo‘yicha oliy ma’lumotli mutaxassislar yetishtirila boshlandi 2 .
TAXTAKO‘PIR TUMANINING DEMOGRAFIK HOLATI VA RIVOJLANISH TENDENSIYALARI
Annotatsiya: Ushbu maqolada Qoraqalpog‘iston Respublikasining shimoliy- sharqiy hududida joylashgan Taxtako‘pir tumanining demografik holati, aholi sonining o‘zgarish dinamikasi, tug‘ilish va o‘lim ko‘rsatkichlari, nikoh va ajralishlar hamda gender muvozanati tahlil qilingan. Tadqiqotda mamlakatimizda va mintaqada kechayotgan demografik jarayonlarning o‘ziga xos xususiyatlari statistik ma’lumotlar asosida qiyosiy o‘rganilgan.
Kalit so‘zlar: Taxtako‘pir tumani, demografik holat, tug‘ilish koeffitsiyenti, aholi o‘limi, nikoh va ajralish,
IQLIM O'ZGARISHI VA UNING HAYVONOT DUNYOSIGA TA’SIRI
Annotatsiya: Maqolada zamonaviy iqlim o‘zgarishi jarayonlari va uning hayvonot dunyosiga ko‘rsatgan global va mahalliy miqyosdagi ta’siri atroflicha tahlil qilinadi. Hayvonlarning yashash joylari, migratsiya marshrutlari, nasl beruvchi va oziqlanish usullari qanday o‘zgarishlarga uchragani, iqlim isishi, yog‘ingarchilik va namlik rejimining o‘zgarishi natijasida ularning biologik xilma-xilligi va ekotizimlar barqarorligi qanday xavf ostida qolgani keng yoritiladi. Fanda ilg‘or natijalar va kuzatuvlarga asoslanib, O‘zbekiston va jahon hayvonot olamidagi salbiy jarayonlarning oldini olishga qaratilgan ekologik va ilmiy-amaliy takliflar beriladi.
Kalit so‘zlar: iqlim o‘zgarishi, hayvonot dunyosi, biologik xilma-xillik, ekotizim, migratsiya, yashash joyi, ekologik tahdid, global isish.
ONLAYN SUD SANKSIYASI TUSHUNCHASI, MAZMUNI VA RIVOJLANISH BOSQICHLARI
Annotatsiya: Ushbu maqolada onlayn sud sanksiyasi institutining nazariy huquqiy asoslari, onlayn sud sanksiyasi tushunchasi, mazmun-mohiyati hamda huquqiy tabiati, bundan tashqari, “onlayn sud sanksiyasi” tushunchasi va uning rivojlanish bosqichlari tahlil qilingan. Tadqiqotda onlayn sud sanksiyasi an’anaviy sanksiya berish tartibining zamonaviy raqamli shakli sifatida baholanib, u bevosita protsessual tezkorlikni ta’minlash, byurokratik kechikishlarni kamaytirishdagi ahamiyati ilmiy jihatdan asoslab berilgan.
Kalit so’zlar: onlayn sud sanksiyasi, nazariy-huquqiy asoslar, axborot xavfsizligi, byurokratik kechikishlar, huquqiy tabiat. Аннотация: В данной статье анализируются т
Annotatsiya; Avtomobil yo‘llarini ta’mirlash va saqlash korxonalarining yakuniy maqsadi - transport va yuk hajmining o‘sishiga muvofiq yo‘llarning texnik darajasi va ekspluatastion halatini qo‘llab quvvatlash va doimiy ravishda yaxshilash, natijada transport vositalarining samaradorligini oshirish, transport xarajatlarini kamaytirish hisoblanadi.
Kalit so’zlar: Avtomobil yo’llar, yo’l to’shamasi, avtomobil transporti, ekspluatastion xossalari.
Qobiljonov Muhammad qodir Toxirjon og’li
AVTOMOBIL YO’LLARINI TO’LA TAMIRLASH VA SAQLASH.
OʻZBEKISTONDA KO‘CHMAS MULKNI BAHOLASH XIZMATLARI BOZORINING HOZIRGI HOLATINI TAHLIL QILISH
Annotatsiya: Mazkur maqolada Oʻzbekistonda koʻchmas mulkni baholash xizmatlari bozorining hozirgi holati tahlil qilinib, mavjud muammolar aniqlangan. Tadqiqot davomida baholash faoliyatini takomillashtirishga qaratilgan iqtisodiy, tashkiliy va institutsional mexanizmlar ishlab chiqilgan. Shuningdek, xalqaro baholash standartlarini joriy etish, raqamli texnologiyalardan foydalanish hamda baholovchilar malakasini oshirish orqali xizmatlar sifati va ishonchliligini oshirish yoʻllari asoslab berilgan.
Kalit so‘zlar: Koʻchmas mulk, baholash xizmatlari, bozor, investitsiya, xalqaro standartlar, raqamli iqtisodiyot.
ADDIKTIV XULQ-ATVOR TUSHUNCHASI VA UNING PROFILAKTIKASI
Annotatsiya: Bugungi kunda bolalar va o‘smirlar orasida addiktiv xulq-atvor muammosi dolzarb masalalardan biri hisoblanadi. Jamiyatning tez rivojlanashi, internet va axborot texnologiyalarining keng tarqalishi, oiladagi muammolar hamda tengdoshlar ta’siri ayrim bolalarda turli zararli odatlarga moyillikni kuchaytirmoqda. Shu sababli addiktiv xulq-atvorning olidini olish, uni erta aniqlash va profilaktik ishlarni samarali tashkil etishmuhim ahamiyat kasb etadi.
Kalit so‘zlar: addiksiya, shopogolizm, vorkolizm, anoreksiya, ortoreksiya, kiberaddiksiya, giyoxvandlik, psixotrop moddalar, deviant xulq-atvor, egosentrizm, profilaktika, oilaviy muhit, ijtimoiy moslashuv, tarbiya.
МЕТОДИКА ПРЕПОДАВАНИЯ РУССКОГО ЯЗЫКА В НАЧАЛЬНЫХ КЛАССАХ
Данная работа посвящена методике преподавания русского языка в начальных классах и анализу современных педагогических подходов, направленных на формирование языковой компетенции учащихся. Рассматриваются особенности восприятия русского языка младшими школьниками, психолого-педагогические условия эффективного обучения, а также роль игровых, коммуникативных и интерактивных методов в процессе освоения языка. Особое внимание уделяется развитию речевых навыков, расширению словарного запаса и формированию грамматически правильной речи. В работе также анализируется значение наглядности, цифровых технологий и индивидуального подхода в обучении.
Ключевые слова: методика преподавания, русский язык, начальные классы, речевые навыки, словарный запас, грамматика, коммуникативный подход, игровые методы, интерактивное обучение.
BOSHLANG‘ICH SINF ONA TILI VA O‘QISH SAVODXONLIGI DARSLARIDA O‘QUVCHILARNING MANTIQIY VA KREATIV FIKRLASHINI RIVOJLANTIRISH USULLARI
Annotatsiya: Ushbu maqolada boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining ona tili va o‘qish savodxonligi darslarida mantiqiy va kreativ fikrlash qobiliyatlarini shakllantirish, ularning so‘z boyligini oshirish hamda mustaqil fikrlashga o‘rgatishning zamonaviy pedagogik texnologiyalari va metodik usullari yoritilgan. Milliy o‘quv dasturi talablaridan kelib chiqib, quruq yodlash metodidan voz kechish va darslarni interaktiv shaklda tashkil etishning afzalliklari asoslangan. Shuningdek, dars jarayonida qo‘llaniladigan amaliy o‘yinlar, muammoli vaziyatlar va topshiriqlar namunalari chuqur tahlil qilinib, ularning samaradorligi statistik ko‘rsatkichlar yordamida isbotlab berilgan.
Kalit so‘zlar: boshlang‘ich sinf, mantiqiy fikrlash, o‘qish savodxonligi, kreativlik,
ARAB SHOIRI SULAYMON AL-ISO BOLALAR SHE'RIYATIDA O'YIN MAVZUSI
Annotatsiya: Ushbu maqola Suriya shoiri Sulaymon al-Isoning "Bolalar devoni" (ديوان الأطفال) asaridagi o'yin mavzusiga bag'ishlangan she'rlarni tahlil qilishga qaratilgan. Maqolada to'rtta she'r — "Mening o'yinchog'im" (لعبتي), "Dengiz bo'yida Taym" (تيم على الشاطئ), "Kichkina Nabil o'yinni sevadi" (نبيل الصغير يحب اللعب), "Hudadan maktub" (رسالة من هدى) — tanlab olingan. Mazkur she'rlarning mazmun-mohiyati, badiiy xususiyatlari — istiora (metafora), tashbeh (o'xshatish), tashhis (shaxslantirish), takrir va mubolag'a san'atlari — tahlil qilinadi. Maqola arabshunoslik va bolalar adabiyoti sohalari kesishmasidagi ilmiy izlanish sifatida arab bolalar she'riyatini o'zbek o'quvchisiga yaqinlashtirishga xizmat qiladi.
Kalit so'zlar: Sulaymon al-Iso, Bolalar devoni, arab bolalar she'riyati, o'yin mavzusi, badiiy tahlil, o'zbek tarjimasi, istiora, tashbeh, arab adabiyoti.
ARAB SHOIRI SULAYMON AL-ISO BOLALAR SHE'RIYATIDA TA'LIM VA TARBIYA MAVZUSI
Annotatsiya: Ushbu maqola Suriya shoiri Sulaymon al-Isoning "Bolalar devoni" (ديوان الأطفال) asaridagi ta'lim va tarbiya mavzusiga bag'ishlangan she'rlarni tahlil qilishga qaratilgan. Maqolada yetti she'r — "Nur nashidi" (نشيد النور), "Eng oliy til" (أعلى لغة) — tanlab olingan. Mazkur she'rlarning mazmun-mohiyati, badiiy xususiyatlari — istiora (metafora), tashbeh (o'xshatish), takrir san'atlari — tahlil qilinadi.
Kalit so'zlar: Sulaymon al-Iso, Bolalar devoni, arab bolalar she'riyati, ta'lim va tarbiya mavzusi, badiiy tahlil, o'zbek tarjimasi, istiora, tashbeh, arab adabiyoti.
АYОL ОBRАZI TUSHUNCHАSI VА UNING IJTIMОIY-MАDАNIY MОHIYАTI
Аnnоtаtsiyа: Mаzkur mаqоlаdа аyоl оbrаzi tushunchаsining nаzаriy аsоslаri hаmdа uning ijtimоiy-mаdаniy mоhiyаti tаhlil qilinаdi. Аyоl оbrаzining jаmiyаt hаyоti, mаdаniy qаdriyаtlаr vа ijtimоiy оng shаkllаnishidаgi о‘rni yоritilib, turli dаvr vа аdаbiy-mаdаniy muhitlаrdа аyоl siymоsining tаlqini о‘rgаnilаdi. Shuningdek, аyоl оbrаzining mа’nаviy, аxlоqiy vа estetik qirrаlаri hаmdа uning jаmiyаtdаgi gender munоsаbаtlаri bilаn bоg‘liqligi ilmiy jihаtdаn аsоslаb berilаdi. Tаdqiqоt nаtijаsidа аyоl оbrаzining nаfаqаt bаdiiy-estetik hоdisа, bаlki muhim ijtimоiy-mаdаniy fenоmen sifаtidаgi аhаmiyаti оchib berilаdi.
Kаlit sо‘zlаr: аyоl оbrаzi, ijtimоiy-mаdаniy mоhiyаt, gender, jаmiyаt, estetik tаlqin, аyоl siymоsi, ijtimоiy оng.
MAKTABGACHA TA’LMDA KOMMUNIKATIV KO‘NIKMALARNI RIVOJLANTIRISHDA INTERAKTIV PEDAGOGIK TA’LIMIY RESURSLARDAN FOYDALANISH METODIKASI
Annotatsiya: Mazkur maqolada maktabgacha taʼlim tashkilotlarida bolalarning kommunikativ koʻnikmalarini rivojlantirishda interaktiv pedagogik taʼlimiy resurslardan foydalanish metodikasi ilmiy-pedagogik jihatdan tahlil qilingan. Tadqiqotda zamonaviy taʼlim jarayonida qoʻllanilayotgan interaktiv metodlar, axborot-kommunikatsi on texnologiyalar, multimedia vositalari hamda didaktik oʻyinlarning maktabgacha yoshdagi bolalar nutqi va muloqot madaniyatini shakllantirishdagi ahamiyati yoritilgan. Shuningdek, bolalarda ogʻzaki nutqni rivojlantirish, tengdoshlari va kattalar bilan samarali muloqotga kirisha olish, fikrni erkin ifodalash, tinglash va tushunish kompetensiyalarini shakllantirishda interaktiv pedagogik resurslarning metodik imkoniyatlari ochib berilgan.Tadqiqot davomida kommunikativ koʻnikmalarni rivojlantirishning pedagogik-psixologik asoslari, interaktiv taʼlim texnologiyalarining mazmuni va ularni maktabgacha taʼlim tashkilotlari faoliyatiga integratsiya qilish mexanizmlari oʻrganilgan. Interaktiv topshiriqlar, elektron taqdimotlar, multimedia materiallari, audio va videodarslar, raqamli oʻyin texnologiyalari hamda taʼlimiy platformalarning bolalar faolligini oshirishdagi oʻrni tahlil etilgan. Ayniqsa, taʼlim jarayonida bolalarning mustaqil fikrlashi, ijtimoiy moslashuvi, jamoada ishlash koʻnikmalari va ijodiy faolligini rivojlantirishda interaktiv resurslarning samaradorligi asoslab berilgan.
Kalit soʻzlar: kommunikativ koʻnikma, interaktiv taʼlim, multimedia vositalari, didaktik oʻyin, axborot-kommunikatsion texnologiyalar, nutq rivojlantirish, taʼlim, pedagogik texnologiya, taʼlimiy resurs, maktabgacha kommunikativ kompetensiya, innovatsion metodlar, bolalar psixologiyasi, interfaol metodlar, raqamli taʼlim, pedagogik innovatsiya.
THE IMPACT OF ARTIFICIAL INTELLIGENCE ON ENGLISH LANGUAGE LEARNING
Abstract: Artificial Intelligence (AI) is becoming one of the most important technologies in modern education. Today many students use AI tools to improve their English language skills. Applications such as chatbots, grammar checkers, translation platforms, and virtual assistants help learners practice English more effectively. This article discusses the impact of artificial intelligence on English language learning, its advantages and disadvantages, and the role of AI in modern classrooms. The research also explains how AI can improve speaking, writing, listening, and reading skills among learners.
Keywords: Artificial Intelligence, English learning, technology, education, language skills, digital learning.
REKLAMA MATNLARINI YARATISHNING O‘ZIGA XOS LINGVISTIK USULLARI
Annotatsiya: Mazkur maqolada zamonaviy reklama matnlarini yaratishda qo‘llaniladigan o‘ziga xos lingvistik usullar, ularning kommunikativ samaradorlikka ta'siri, reklama tili va uslubiyati tahlil etiladi. Reklama matnlaridagi so‘z va iboralar tanlovi, obrazlilik, emotsionallik, iboraviy vositalar, neologizmlar, metaforalar va semantik o‘ziga xosliklar keng yoritiladi. Maqolada shuningdek, o‘zbek reklama matnlari namunalari tahlili, reklamaning iste'molchiga ta'sirini oshirishda lingvistik vositalarning roli ham lingvistik va psixologik nuqtai nazardan o‘rganiladi.
Kalit so‘zlar: Reklama, lingvistika, matn, kommunikatsiya, stilistika, semantika, obrazlilik, emotsionallik, o‘zbek tili.
QONNI UMUMIY VA BIOKIMYOVIY TEKSHIRISH VA TEKSHIRISHGA TAYYORLASH USULLARI
Annotatsiya: Ushbu maqolada zamonaviy tibbiy diagnostikaning asosi hisoblangan qonning umumiy va biokimyoviy tahlillari, ularning klinik ahamiyati hamda bemorlarni tahlilga tayyorlash usullari yoritilgan. To‘g‘ri tashxis qo‘yish va davolash samarasini baholashda preanalitik (tahlilgacha bo‘lgan) bosqichning o‘rni beqiyosdir. Maqolada laboratoriya xatolarining oldini olish, parhez va rejim qoidalariga rioya qilish hamda qon olish texnikasining tahlil natijalariga ta’siri tahlil qilingan.
Kalit so‘zlar: qonning umumiy tahlili, biokimyoviy tahlil, preanalitik bosqich, gemoglobin, glyukoza, bemorni tayyorlash, laboratoriya diagnostikasi.
TEACHING LISTENING AND SPEAKING ELEMENTARY LEVEL STUDENTS USING INTERACTIVE METHODS
Annotation: The development of listening and speaking skills is one of the most important aspects of foreign language learning at the elementary level. Young learners and beginner students require engaging and motivating classroom activities that encourage active participation and communication. Traditional teaching methods often focus heavily on grammar and memorization, which may limit students’ communicative competence. Interactive methods, on the other hand, create opportunities for learners to practice language naturally through cooperation, discussion, games, and real-life communication tasks. This article examines the importance of using interactive methods in teaching listening and speaking to elementary-level students. The study analyzes modern pedagogical approaches, classroom techniques, and the role of teacher-student interaction in improving oral communication skills.
Keywords: Interactive methods, listening skills, speaking skills, elementary students, communicative competence, language learning, classroom interaction, pair work, role play, language teaching.
LITERATURE AS A TOOL OF SOCIAL CRITICISM: POWER, INEQUALITY, AND RESISTANCE
Abstract: This article explores the role of literature as a critical instrument for examining structures of power, inequality, and resistance. Moving beyond aesthetic considerations, the study argues that literature functions as a socio-political discourse through which dominant ideologies are both reinforced and contested. By analyzing selected works from different periods and contexts, the paper demonstrates how literary texts expose systemic injustice, challenge hegemonic narratives, and provide a platform for marginalized voices. Drawing on critical theory, the study highlights literature’s capacity to foster awareness, provoke reflection, and contribute to social transformation.
Keywords: literature; social criticism; power; inequality; resistance; ideology; cultural discourse
THE EVOLUTION OF AMERICAN LITERATURE: FROM COLONIAL ROOTS TO CONTEMPORARY VOICES
Abstract: This article explores the historical development of American literature, emphasizing its transformation from a predominantly religious and utilitarian form into a diverse and globally influential field. By examining major literary periods—Colonial literature, Romanticism, Realism, Modernism, and contemporary writing—the study demonstrates how American literature has continually responded to shifting socio-political conditions and cultural dynamics. The paper argues that American literature serves both as a reflection of national identity and as a medium for negotiating issues of power, identity, and representation. Through a chronological and thematic analysis, the study highlights the adaptability and enduring relevance of American literary traditions.
Keywords: American literature; literary evolution; Romanticism; Modernism; cultural identity; literary movements; United States
MAKTABGACHA YOSHDAGI BOLALARDA NUTQ OʻSTIRISH METODIKASINING RETROSPEKTIV VA ZAMONAVIY ILMIY-TADQIQOTLAR KONTENTIDAGI TAHLILI
Ushbu maqolada maktabgacha yoshdagi bolalarda nutq oʻstirish muammolariga bagʻishlangan mahalliy va xorijiy ilmiy-tadqiqot ishlari retrospektiv, qiyosiy va konseptual jihatdan tahlil qilingan. Tadqiqot doirasida an’anaviy lisoniy yondashuvlar hamda zamonaviy kompetensiyaviy, faoliyatli va integratsiyalashgan (STEAM) ta’lim paradigmalari oʻrtasidagi evolutsion rivojlanish bosqichlari tizimlashtirilgan. Ilmiy ishda oʻzbek pedagog olimlarining maktabgacha yoshdagi bolalar nutqining foneatik, leksik va grammatik qurilishini rivojlantirishga oid tadqiqotlari kontent-tahlil qilinib, zamonaviy axborot makonida nutqiy koʻnikmalarni korreksiyalash va innovatsion didaktik modellar yaratishning metodologik istiqbollari belgilab berilgan.
Kalit soʻzlar: nutq oʻstirish metodikasi, ilmiy-tadqiqot tahlili, retrospektiv tahlil, kontent-tahlil, kompetensiyaviy yondashuv, STEAM ta’lim, foneatik idrok, integratsiyalashgan faoliyat, didaktik model.
THE EFFECTIVENESS OF USING COMMUNICATIVE METHODS IN TEACHING ENGLISH FOR TOURISM
Annotation: With the rapid globalization of the travel industry, English has firmly established itself as the global lingua franca for tourism and hospitality professionals. Traditional grammar-translation methodologies often fail to equip students with the practical, real-time oral skills needed to navigate fluid workplace encounters. This study evaluates the empirical effectiveness of Communicative Language Teaching (CLT) methodologies—specifically role-plays, situational simulations, and project-based interactive learning—within an English for Tourism (EfT) curriculum.
Keywords: Communicative Language Teaching (CLT), English for Tourism (EfT), Oral Proficiency, Task-Based Learning, Curricular Innovation, Vocational English
UMUMTA'LIM MUASSASALARIDA PSIXOLOGNING O'RNI
Annotatsiya: Ushbu maqolada zamonaviy umumta’lim muassasalarida maktab psixologining tutgan o‘rni, uning o‘quvchilar kamoloti, ijtimoiy-psixologik moslashuvi hamda ta’lim sifati samaradorligini oshirishdagi ahamiyati yoritilgan. Maqolada maktab psixologining asosiy faoliyat yo‘nalishlari tahlil qilinib, ta’lim jarayoni ishtirokchilari (o‘quvchilar, o‘qituvchilar va valideynlar) o‘rtasidagi munosabatlarni sog‘lomlashtirish muammolari ko‘rib chiqilgan. Tadqiqot davomida olingan natijalar asosida maktab psixologik xizmati tizimini yanada takomillashtirish bo‘yicha amaliy taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan.
Kalit so‘zlar: maktab psixologi, umumta’lim muassasasi, psixologik xizmat, o‘spirinlik davri, adaptatsiya, deviant xulq-atvor, korreksiya, inkluziv ta’lim
O'QUVCHILARNI KASB-HUNARGA YO'NALTIRISHNING ZAMONAVIY YONDASHUVI
Annotatsiya: Ushbu maqolada umumiy o‘rta ta’lim maktablari o‘quvchilarini kasb-hunarga yo‘naltirish tizimini zamonaviy iqtisodiy talablar va raqamli texnologiyalar asosida modernizatsiya qilish masalalari tadqiq etilgan. An’anaviy yondashuvlarning bugungi mehnat bozori talablariga nomuvofiqligi tahlil qilinib, shaxsga yo‘naltirilgan, sun’iy intellekt va professional sinovlarga (proforiyentatsiya) asoslangan yangi model taklif etiladi. Tadqiqot davomida o‘quvchilarning qiziqishlari, kompetensiyalari va psixologik tayyorgarligini aniqlash bo‘yicha xorijiy va mahalliy tajribalar o‘rganildi. Natijada, maktab ta’limidan boshlaboq o‘quvchilarda "moslashuvchan ko‘nikmalar" (soft skills) va raqamli savodxonlikni rivojlantirishning pedagogik-psixologik mexanizmlari ishlab chiqildi.
Kalit so‘zlar: kasb-hunarga yo‘naltirish, proforiyentatsiya, zamonaviy yondashuv, mehnat bozori, moslashuvchan ko‘nikmalar (soft skills), raqamlashtirish, sun’iy intellekt, kasbiy diagnostika.
7–9-SINFLARDA MATEMATIK SAVODXONLIKNI RIVOJLANTIRISHNING INNOVATSION USULLARI
Annotatsiya Ushbu maqolada 7-9-sinf oʻquvchilarida matematik savodxonlikni rivojlantirishning innovatsion pedagogik usullari tadqiq etilgan. Tadqiqot davomida loyihaviy taʼlim, keys-stadi va raqamli texnologiyalarning dars samaradorligiga taʼsiri tahlil qilindi. Natijalar shuni koʻrsatdiki, taklif etilayotgan yondashuvlar oʻquvchilarning matematik bilimlarni hayotiy vaziyatlarda qoʻllash hamda xalqaro dasturlarning talablariga moslashish koʻnikmalarini sezilarli darajada oshiradi. Maqola xulosalari matematika oʻqituvchilari uchun amaliy tavsiya boʻlib xizmat qiladi.
Kalit soʻzlar: matematik savodxonlik, innovatsion usullar, 7-9-sinflar, loyihaviy taʼlim, tanqidiy fikrlash, raqamli texnologiyalar.
DEEPFAKE TEXNOLOGIYALARI ASOSIDAGI KIBERJINOYATLARNI ANIQLASH MUAMMOLARI VA INTELLEKTUAL YECHIMLAR
Annotatsiya: So‘nggi yillarda sun’iy intellekt va chuqur o‘rganish (deep learning) texnologiyalarining jadal rivojlanishi deepfake texnologiyalarining keng tarqalishiga olib keldi. Ushbu texnologiyalar dastlab ijobiy maqsadlarda qo‘llanilgan bo‘lsada, hozirgi kunda ijtimoiy tarmoqlarda shaxsni soxtalashtirish, moliyaviy firibgarlik, yolg‘on axborot tarqatish va obro‘sizlantirish kabi kiberjinoyatlarni amalga oshirishda faol qo‘llanilmoqda. Bu holat axborot xavfsizligi uchun jiddiy tahdid tug‘dirmoqda. Mazkur tadqiqotning maqsadi deepfake texnologiyalari orqali amalga oshiriladigan kiberjinoyatlarni aniqlashdagi mavjud muammolarni tahlil qilish hamda ularni bartaraf etishga qaratilgan samarali intellektual yechimlarni ishlab chiqishdan iborat. Tadqiqotda FaceForensics++, DeepFake Detection Challenge va ASVspoof ochiq ma’lumotlar to‘plamlaridan foydalanildi. Metodologiya konvolyutsion va rekurrent neyron tarmoqlar hamda multimodal xususiyatlarni birlashtirishga asoslangan. Tadqiqotning ilmiy yangiligi video va audio ma’lumotlarni birgalikda tahlil qiluvchi multimodal yondashuvni taklif etishdan iborat bo‘lib, u deepfake asosidagi kiberjinoyatlarni aniqlash samaradorligini sezilarli darajada oshiradi.
Kalit so‘zlar: Deepfake, kiberjinoyat, sun’iy intellekt, chuqur o‘rganish, multimodal tahlil, raqamli forensika
XULQI OGʻISHGAN BOLALAR RUHIYATINI OʻRGANISH HAMDA ULAR BILAN SAMARALI ISHLASHDA MAKTAB AMALIYOTCHI PSIXOLOGINING VAZIFALARI
Annotatsiya: Mazkur maqolada xulqi ogʻishgan bolalarning psixologik xususiyatlari, ularning xulq-atvoridagi ogʻishlarning kelib chiqish sabablari hamda bunday o‘quvchilar bilan ishlashda maktab amaliyotchi psixologining vazifalari yoritilgan. Shuningdek, profilaktik, diagnostik va korreksion ishlarning mazmuni hamda samarali psixologik yondashuvlar tahlil qilingan.
Kalit soʻzlar: Xulqi ogʻishgan bolalar, deviant xulq-atvor, psixologik diagnostika, korreksiya, profilaktika, ijtimoiy moslashuv, maktab psixologi, tarbiyasi ogʻir o‘quvchilar, psixologik yordam, shaxs rivojlanishi.